Thái Phiên - nhà hoạt động cách mạng Việt Nam cùng Trần Cao Vân và vua Duy Tân

Thái Phiên là ai?

Thái Phiên (1882 – 1916) là nhà hoạt động cách mạng Việt Nam, tham gia phong trào Việt Nam Quang Phục Hội.
Ông cùng với Trần Cao Vân và vua Duy Tân lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống thực dân Pháp ở Trung Kỳ năm 1916.
Ông bị thực dân Pháp bắt và xử chém ngày 17/5/1916 tại Huế.

Sinh ra tại làng Nghi An, Quảng Nam.
Thời trẻ từng tu học tại chùa Cổ Lâm (Quảng Nam) rồi học Tây học ở Đà Nẵng.
Năm 1904, tham gia phong trào Đông Du; năm 1905 cùng thành lập Duy Tân Hội ở Quảng Nam.
Sau khi nhiều đồng chí bị bắt, ông gầy dựng lại tổ chức Duy Tân Hội ở Quảng Nam và Quảng Ngãi, rồi tham gia lãnh đạo Việt Nam Quang Phục Hội ở Nam Trung Kỳ từ năm 1913.
Chủ trương của Phan Bội Châu là chuyển Duy Tân Hội sang tổ chức Việt Nam Quang Phục Hội, và Thái Phiên tích cực thực hiện điều này.

Năm 1915-1916, Thái Phiên cùng Trần Cao Vân, vua Duy Tân chuẩn bị kế hoạch khởi nghĩa lớn nhằm đánh đổ thực dân Pháp, xây dựng "Việt Nam cộng hòa dân quốc".
Ông đứng đầu ủy ban khởi nghĩa, kiêm tổng chỉ huy quân sự.
Kế hoạch chi tiết: nổi dậy đồng loạt tại kinh đô Huế vào ngày 3/5/1916, dùng các tín hiệu như đốt lửa đồi Thiên Mụ, bắn súng thần công để báo động.
Cuộc khởi nghĩa bị phát hiện do sự phản bội nội bộ, kế hoạch bại lộ.
Trong đêm khởi nghĩa, vua Duy Tân được đưa ra khỏi Hoàng thành bí mật gặp Thái Phiên và Trần Cao Vân.
Khi chuẩn bị nổi dậy thì bị bao vây, bắt giữ tại chùa Ngũ Phong (Huế).

Thái Phiên cùng Trần Cao Vân và các đồng chí bị thực dân Pháp và triều đình phong kiến xử chém ngày 17/5/1916 tại cống Chém, Huế.
Trước lúc chết, ông gửi thư bày tỏ lòng trung thành với tổ quốc, xin tha mạng cho vua Duy Tân.
Hài cốt ông và Trần Cao Vân được an táng bí mật và sau này được tôn tạo thành di tích lịch sử cấp quốc gia.
Tên ông được đặt cho nhiều con đường, trường học, câu lạc bộ tại nhiều tỉnh thành Việt Nam như Đà Nẵng, Quảng Nam, Huế, Hải Phòng, TP. HCM, v.v.
Đà Nẵng từng có thời gian đổi tên thành Thái Phiên để tưởng nhớ ông.