Nguồn lực nào để triển khai 234 dự án ?

Dưới đây là tóm tắt chính xác + phân tích từ góc độ chuyên gia kinh tế 20 năm kinh nghiệm quốc tế về nguồn thu của Việt Nam mỗi năm và cách huy động vốn để xây dựng hạ tầng lớn như 234 dự án vừa khởi công:

📌 1. Nguồn thu ngân sách Nhà nước hiện tại của Việt Nam

📍 Quy mô thu trong 1 năm

Thu ngân sách nhà nước 2024 ước vượt 2,02 triệu tỷ đồng (~79 tỷ USD). Đây là mức cao nhất từ trước đến nay.
Dự toán thu ngân sách 2025 ước đạt khoảng 2,388 nghìn tỷ đồng (~90 tỷ USD), tăng mạnh so với năm trước.

👉 Như vậy, thu ngân sách thường dao động trên ~2 triệu tỷ đồng/năm, tức khoảng 2.000 nghìn tỷ đồng mỗi năm. Đây là nguồn thu từ thuế, phí, xuất nhập khẩu, dầu khí…

📌 Lưu ý: Thu ngân sách này không phải là tổng GDP hay thu nhập quốc dân — mà là nguồn thu của Nhà nước, phần được huy động vào ngân sách để chi tiêu và đầu tư.

📌 2. Quy mô cần để xây dựng hạ tầng

Các dự án vừa khởi công có tổng vốn hơn 3,4 triệu tỷ đồng (~129 tỷ USD).

So sánh:

Thu ngân sách 1 năm ~2–2,4 triệu tỷ đồng
Vốn xây hạ tầng đợt này ~3,4 triệu tỷ đồng

👉 Như vậy, nếu dùng toàn bộ thu ngân sách 1 năm chỉ đủ bù khoảng ~2/3 chi phí cho các dự án này, trong khi nhà nước không thể dùng 100% ngân sách chỉ để làm hạ tầng — vì còn chi tiêu cho:

An sinh xã hội
Quốc phòng
Giáo dục – y tế
Trả nợ
Chi thường xuyên khác

📌 3. Vốn để làm các dự án hạ tầng đến từ đâu

🌟 A. Vốn Nhà nước (Khoảng 18%)

Khoảng ~627 nghìn tỷ đồng từ ngân sách Nhà nước (đầu tư công trực tiếp).
Bao gồm: thu thuế, phí, xuất nhập khẩu, chia cổ tức DN nhà nước, thu dầu khí, lợi tức đất đai…

Nhà nước sử dụng nguồn thu này để chi đầu tư phát triển, trả nợ, và thực hiện các chính sách an sinh.

🌟 B. Vốn Tư nhân Chiếm Lớn (~82%)

Khoảng ~2,79 triệu tỷ đồng huy động từ tư nhân và xã hội.Đây là nguồn rất quan trọng vì:
- Doanh nghiệp đầu tư theo hình thức PPP, BOT, BOO…
- Quỹ hưu trí, bảo hiểm, trái phiếu DN huy động vốn…
- FDI (Đầu tư trực tiếp nước ngoài) góp vốn vào hạ tầng/logistics/đô thị…

Một số dự án lớn như Khu đô thị thể thao Olympic ~925 nghìn tỷ đồng được huy động chủ yếu từ tư nhân.

🌟 C. Vay nợ công – Trái phiếu chính phủ

Chính phủ huy động vốn qua:

Trái phiếu chính phủ nội địa
Trái phiếu quốc tế
Vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài
để đầu tư phát triển (bù phần chưa đủ vốn).

Việt Nam còn dư địa vay vì tỷ lệ nợ công/GDP vẫn ở mức dưới trần an toàn theo luật định.

🌟 D. Nguồn vốn nước ngoài và hợp tác quốc tế

Vay ưu đãi từ ngân hàng phát triển (ADB, WB…)
Hợp tác với đối tác chiến lược (ví dụ vay phát triển hạ tầng từ đối tác nước ngoài)
→ Một số dự án “liên kết quốc tế” như tuyến đường sắt đến Trung Quốc có thể sử dụng vốn vay ưu đãi hoặc đối tác song phương.

📌 4. Chuyên gia kinh tế nhìn nhận ra sao?

✅ Không thể chỉ trông vào thu thuế

Nguồn thu ngân sách chỉ khoảng 2 – 2,4 triệu tỷ đồng/năm, nhưng các dự án lớn đòi hỏi nhiều triệu tỷ. Vì thế:

Đầu tư theo phương thức hợp tác công – tư (PPP) là xu hướng đúng đắn:
- Giải phóng ngân sách Nhà nước.
- Khuyến khích tư nhân tham gia phát triển hạ tầng chiến lược.
Quản lý và minh bạch vốn rất quan trọng:
- Tránh thất thoát, lãng phí
- Đảm bảo tiến độ, chất lượng công trình
Ứng dụng trái phiếu chính phủ dài hạn:
- Cho phép huy động vốn lớn mà không gây áp lực ngay vào ngân sách.
Thu hút FDI trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng chiến lược:
- Là cách vừa phát triển, vừa chia sẻ rủi ro tài chính.
Chuyển dịch mô hình đầu tư:
- Từ chỉ ngân sách sang hỗn hợp tài trợ (nội địa + quốc tế + tư nhân).

📌 5. Tóm lại – góc nhìn chuyên gia

👉 Mức thu ngân sách 1 năm (khoảng 2 – 2,4 triệu tỷ đồng) chỉ là một phần nhỏ so với nhu cầu vốn xây dựng hạ tầng quốc gia quy mô lớn.

👉 Đầu tư cho các dự án hạ tầng cần huy động đa nguồn, trong đó:

Nhà nước chỉ đóng vai trò “chủ đạo kiến tạo”, không thể gánh toàn bộ.
Vốn tư nhân và trái phiếu chính phủ là nguồn chủ lực để thực hiện các dự án tỷ đô.
Quản trị tài chính và sử dụng vốn hiệu quả là sống còn để đảm bảo bền vững.

TƯ NHÂN ĐI VAY, NHÀ NƯỚC CHỈ ĐẠO BẢO LÃNH

Trong các siêu dự án hạ tầng hiện nay, tư nhân là bên đứng ra vay vốn – Nhà nước chủ yếu “dẫn dắt, bảo lãnh thể chế và chia sẻ rủi ro”, chứ không bỏ tiền trực tiếp là chính.

Tôi trả lời theo góc nhìn của một chuyên gia kinh tế hạ tầng lâu năm, đi từ bản chất dòng tiền chứ không theo khẩu hiệu.

1️⃣ Có phải tư nhân đứng ra vay vốn là chính không?

👉 CÓ – nhưng là vay theo nhiều tầng, không đơn giản là “đi vay ngân hàng”

Trong 234 dự án:

~82% vốn là của khu vực tư nhân
Nhưng “vốn của tư nhân” ≠ tiền túi của doanh nghiệp

👉 Thực chất là:

Tư nhân đứng tên pháp nhân dự án
Huy động vốn từ thị trường tài chính
Nhà nước tạo khung pháp lý + dòng tiền tương lai

2️⃣ Nhà nước thực sự đóng vai trò gì?

❌ Không phải “bỏ tiền là chính”

✅ Mà là 3 vai trò then chốt

(1) Nhà nước bỏ vốn mồi (10–30%)

Giải phóng mặt bằng
Hạ tầng khung (đường kết nối, điện, nước)
Một phần vốn đầu tư ban đầu

📌 Vốn mồi này giúp dự án “đủ điều kiện vay”

(2) Nhà nước bảo lãnh dòng tiền hoặc nhu cầu

Ví dụ:

Cam kết lưu lượng xe (BOT)
Cam kết thuê dịch vụ (sân bay, logistics)
Quy hoạch độc quyền / bán độc quyền khu vực

👉 Điều này quan trọng hơn tiền mặt
→ Vì ngân hàng chỉ cho vay khi thấy dòng tiền chắc chắn

(3) Nhà nước chuyển rủi ro chính sách sang mình

Không thay đổi quy hoạch tùy tiện
Không “đánh úp” thuế, phí
Không thu hồi dự án vô lý

📌 Đây là thứ tư nhân sợ nhất, chứ không phải lãi suất.

3️⃣ Vậy tư nhân huy động vốn từ đâu?

Đây là câu hỏi cốt lõi, và câu trả lời gồm 6 nguồn chính:

🔹 1. Ngân hàng thương mại (Domestic Project Finance)

Vay trung – dài hạn 10–25 năm
Dựa vào:
- Dòng tiền dự án
- Hợp đồng BOT / PPP
- Bảo lãnh rủi ro chính sách

📌 Không vay theo “sức khỏe doanh nghiệp”
📌 Mà vay theo sức khỏe dự án

🔹 2. Trái phiếu doanh nghiệp / trái phiếu dự án

Phát hành cho:
- Ngân hàng
- Quỹ bảo hiểm
- Quỹ đầu tư
Lãi suất thường cao hơn trái phiếu Chính phủ

📌 Việt Nam đang chuyển mạnh sang kênh này
📌 Đây là lý do siết nhưng không dập thị trường trái phiếu

🔹 3. Quỹ bảo hiểm & quỹ hưu trí (LONG MONEY)

Đây là nguồn vốn vàng cho hạ tầng:

Bảo hiểm nhân thọ
Bảo hiểm xã hội
Quỹ hưu trí tự nguyện

👉 Họ cần dòng tiền dài 20–40 năm
👉 Hạ tầng khớp hoàn hảo

📌 Ở Mỹ – Nhật – EU:

50–70% vốn hạ tầng đến từ nhóm này

🔹 4. FDI & quỹ đầu tư hạ tầng quốc tế

Quỹ sovereign (Temasek, GIC, ADIA…)
Quỹ hạ tầng chuyên nghiệp
Nhà đầu tư chiến lược nước ngoài

📌 Họ không cần Nhà nước Việt Nam trả tiền
📌 Họ cần:

Quy hoạch ổn định
Pháp lý rõ
Lợi nhuận 8–12%/năm dài hạn

🔹 5. Tiền ứng trước từ bất động sản – đô thị

Đặc biệt quan trọng với:

Khu đô thị Olympic
Trục sông Hồng
Đô thị TOD gắn giao thông

👉 Dòng tiền đến từ:

Bán nhà hình thành trong tương lai
Cho thuê thương mại
Khai thác quỹ đất hai bên hạ tầng

📌 Hạ tầng = công cụ tạo tiền
📌 Không phải chi phí thuần

🔹 6. Tái cấp vốn & chuyển nhượng dự án

Giai đoạn 1: tư nhân A làm → rủi ro cao
Giai đoạn 2: bán lại cho quỹ B → rủi ro thấp
Giai đoạn 3: niêm yết / REIT / quỹ hạ tầng

👉 Đây là chu trình chuẩn quốc tế

4️⃣ Vậy Nhà nước “gánh” bao nhiêu rủi ro?

Câu trả lời thẳng thắn:

Loại rủi ro	Ai gánh
Rủi ro xây dựng	Tư nhân
Rủi ro vận hành	Tư nhân
Rủi ro tài chính	Tư nhân
Rủi ro chính sách	Nhà nước
Rủi ro giải phóng mặt bằng	Nhà nước
Rủi ro quy hoạch	Nhà nước

👉 Đây là mô hình PPP đúng chuẩn

5️⃣ Kết luận của chuyên gia (rất quan trọng)

Việt Nam không “có tiền” để làm hạ tầng.
Việt Nam đang “biết cách biến tương lai thành tiền”.

Nhà nước không chi tiền, mà bán sự ổn định
Tư nhân không liều, mà mua dòng tiền tương lai
Ngân hàng không tin khẩu hiệu, chỉ tin hợp đồng

👉 Nếu làm đúng:

Không vỡ nợ
Không lạm phát
Hạ tầng vẫn bùng nổ

👉 Nếu làm sai:

Bóng bóng trái phiếu
Dự án treo
Gánh nợ ngầm cho Nhà nước