Đây là một câu hỏi rất hay và cũng từng khiến giới khoa học bối rối trong nhiều thập kỷ.
Câu trả lời ngắn gọn là:
Người Homo sapiens không đi bộ đến châu Úc. Họ đã vượt biển bằng các phương tiện thô sơ cách đây khoảng 50.000–65.000 năm.
Điều này có vẻ khó tin, nhưng hiện nay có rất nhiều bằng chứng khảo cổ và địa chất ủng hộ kết luận đó.
Châu Úc đã là đảo từ rất lâu
Trong thời kỳ băng hà cuối (khoảng 70.000–20.000 năm trước):
- Mực nước biển thấp hơn hiện nay khoảng 100–130 m.
- Nhiều vùng biển nông trở thành đất liền.
Khi đó hình thành hai siêu lục địa:
Sunda
Bao gồm:
- Việt Nam
- Thái Lan
- Malaysia
- Sumatra
- Java
- Borneo
Tất cả gần như nối liền nhau bằng đất.
Sahul
Bao gồm:
- Australia
- Papua New Guinea
- New Zealand không thuộc Sahul; (lưu ý: New Zealand là khối đất khác)
- Tasmania
Australia và Papua New Guinea khi đó nối liền với nhau.
Nhưng vẫn còn một vấn đề
Giữa Sunda và Sahul luôn tồn tại một vùng biển sâu gọi là:
Wallace Line
Đây là điều cực kỳ quan trọng.
Ngay cả khi mực nước biển hạ thấp nhất:
- vẫn còn khoảng 70–100 km biển mở cần phải vượt qua.
- Không hề có cầu đất liền nối hai khối lục địa.
Nói cách khác:
Muốn đến Úc thì bắt buộc phải vượt biển.
Điều đó có nghĩa là Homo sapiens đã biết đóng thuyền?
Đây chính là điều gây kinh ngạc.
Giới khoa học cho rằng:
Ít nhất cách đây 50.000–65.000 năm, Homo sapiens đã có khả năng:
- kết bè gỗ
- buộc tre
- dùng thân cây
- chế tạo xuồng đơn giản
- chèo hoặc lợi dụng dòng hải lưu và gió
Đó chưa phải là tàu thuyền hiện đại, nhưng đủ để đưa một nhóm người vượt biển.
Bằng chứng là gì?
Có ba nhóm bằng chứng chính.
1. Khảo cổ học
Các di chỉ cổ nhất ở Australia có niên đại khoảng 50.000–65.000 năm.
Nếu không vượt biển thì con người không thể xuất hiện ở đó.
2. Động vật
Nhiều loài thú có túi đặc hữu của Australia, như:
- Kangaroo
- Koala
không xuất hiện ở Đông Nam Á.
Điều này cho thấy hai khu vực đã bị biển ngăn cách rất lâu.
3. Địa chất
Các nghiên cứu về mực nước biển xác nhận:
Không có thời điểm nào trong vài trăm nghìn năm gần đây mà cầu đất liền nối liền Sunda với Sahul.
Họ có thể nhìn thấy Australia không?
Đây cũng là câu hỏi đang được tranh luận.
Có hai giả thuyết.
Giả thuyết 1
Từ một số đảo cao ở Indonesia ngày nay, trong điều kiện thời tiết tốt, người cổ có thể nhìn thấy đảo tiếp theo.
Họ chỉ cần:
đi từ đảo này sang đảo khác.
Không cần vượt hàng nghìn km.
Giả thuyết 2
Một số nhà nghiên cứu cho rằng:
Họ không nhìn thấy đích đến.
Họ:
- bị bão cuốn
- trôi theo dòng hải lưu
- vô tình đến Australia
Sau đó con cháu định cư luôn.
Tuy nhiên giả thuyết này gặp khó khăn vì để hình thành một quần thể ổn định cần khá nhiều người đến nơi, nên nhiều nhà khoa học cho rằng phải có nhiều chuyến vượt biển, chứ không chỉ một lần tình cờ.
Họ có phải là những nhà hàng hải đầu tiên?
Rất có thể.
Nếu đúng là Homo sapiens đến Australia khoảng 65.000 năm trước thì:
Họ đã vượt biển hàng chục nghìn năm trước khi con người phát minh ra:
- bánh xe
- kim loại
- chữ viết
- nền văn minh Ai Cập
Điều này cho thấy năng lực lập kế hoạch, hợp tác và thích nghi của người hiện đại đã phát triển rất sớm.
Một câu hỏi còn gây tranh cãi
Đây là điều làm nhiều nhà khoa học tò mò nhất:
Ai là người nghĩ ra việc vượt biển đầu tiên?
Để thực hiện một chuyến vượt biển thành công, họ phải có:
- ý tưởng rằng bên kia có thể có đất,
- khả năng chế tạo phương tiện nổi,
- kỹ năng điều hướng và phối hợp nhiều người,
- chuẩn bị lương thực, nước uống và tổ chức chuyến đi.
Đến nay, không có bằng chứng trực tiếp về chiếc thuyền nào còn tồn tại vì gỗ và tre rất khó bảo tồn sau hàng chục nghìn năm. Do đó, chúng ta chỉ có thể suy luận từ các bằng chứng khảo cổ, địa chất và di truyền rằng việc vượt biển đã thực sự diễn ra. Đây vẫn là một trong những thành tựu đáng kinh ngạc nhất trong lịch sử tiến hóa của loài người.
