Tại sao Thủy sản Bình An (Bianfishco) và Công ty Cổ phần Hùng Vương (HVG) phá sản?
Sự sụp đổ của Công ty Cổ phần Thủy sản Bình An (Bianfishco) và Công ty Cổ phần Hùng Vương (HVG) – hai “ông lớn” từng thống trị ngành cá tra Việt Nam – là bài học kinh điển về quản trị doanh nghiệp và rủi ro chu kỳ ngành nông nghiệp.
5 lý do cốt lõi dẫn đến tình trạng mất khả năng thanh toán và suy kiệt tài chính của hai doanh nghiệp này gồm:
-
Đòn bẩy tài chính quá cao và dùng vốn ngắn hạn tài trợ dài hạn: Cả hai doanh nghiệp đều lạm dụng vốn vay ngân hàng để mở rộng hoạt động với tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu (D/E) ở mức rủi ro cực lớn. Khi thị trường gặp khó, họ rơi vào tình trạng dùng các khoản vay tín dụng ngắn hạn để tài trợ cho các dự án xây dựng hạ tầng, vùng nuôi và kho lạnh dài hạn. Khi dòng tiền đứt gãy, chi phí lãi vay đã bào mòn toàn bộ lợi nhuận gộp và dẫn đến mất khả năng thanh khoản.
-
Mở rộng kinh doanh dàn trải, lệch khỏi cốt lõi: Bianfishco đầu tư mạnh tay vào các dự án bất động sản, viện nghiên cứu thủy sản quy mô vượt tầm tài chính, và các tài sản xa xỉ (như siêu xe, cơ ngơi hoành tráng) không tạo ra dòng tiền trực tiếp. HVG (dưới thời ông Dương Ngọc Hưng) theo đuổi chiến lược thâu tóm (M&A) dồn dập hàng loạt công ty con (FMC, AGF, VTF...), mở rộng sang mảng chăn nuôi heo, logistics, sản xuất thức ăn... khiến bộ máy phình to, dòng tiền bị phân tán và không kiểm soát được hiệu quả vốn.
-
Đứt gãy dòng tiền từ chu kỳ rủi ro của thị trường xuất khẩu: Ngành cá tra chịu rủi ro rất lớn từ các rào cản thương mại quốc tế (thuế chống bán phá giá DOC của Mỹ, các đợt thanh tra FSIS, rào cản kỹ thuật của thị trường châu Âu). Khi các thị trường chủ lực siết thuế và kiểm tra chất lượng, sản lượng xuất khẩu bị tồn kho lớn, giá bán giảm sút mạnh trong khi chi phí lưu kho, bảo quản và kiểm định tăng vọt.
-
Quản trị chuỗi cung ứng yếu kém và nợ tiền nông dân kéo dài: Cả hai công ty đều phụ thuộc lớn vào việc thu mua nguyên liệu từ các hộ nuôi bên ngoài nhưng áp dụng chính sách chiếm dụng vốn, nợ tiền cá của người dân kéo dài hàng tháng. Khi mất uy tín, nông dân kéo đến vây trụ sở đòi nợ, kiên quyết ngừng bán chịu nguyên liệu, khiến các nhà máy thiếu hụt cá tra chế biến nghiêm trọng, công suất hoạt động giảm sút và không thể đáp ứng các đơn hàng xuất khẩu.
-
Khủng hoảng quản trị gia đình và hệ thống kiểm soát nội bộ lỏng lẻo: Quyền lực quản trị tại cả Bianfishco (bà Phạm Thị Diệu Hiền) và HVG tập trung gần như tuyệt đối vào cá nhân người đứng đầu, thiếu sự giám sát độc lập của Hội đồng quản trị và Ban Kiểm soát. Việc che giấu thua lỗ, lập kế hoạch kinh doanh thiếu thận trọng và các sai lệch trong báo cáo tài chính kiểm toán khiến đối tác, ngân hàng lẫn nhà đầu tư mất hoàn toàn niềm tin, dẫn đến việc các ngân hàng siết hạn mức tín dụng và từ chối đảo nợ.
