Bài thơ Tỏ lòng- Thuật hoài của Danh tướng văn võ toàn tài Phạm Ngũ Lão

Bài thơ Tỏ lòng- Thuật hoài của Danh tướng văn võ toàn tài Phạm Ngũ Lão

🌟 BÀI THƠ: TỎ LÒNG (THUẬT HOÀI) – PHẠM NGŨ LÃO

---

1. Phiên âm chữ Hán

Hoành sóc giang sơn kháp kỉ thu,
Tam quân tì hổ khí thôn ngưu.
Nam nhi vị liễu công danh trái,
Tu thính nhân gian thuyết Vũ hầu.

---

2. Dịch nghĩa

Cầm ngang ngọn giáo giữ non sông đã mấy thu,
Ba quân mạnh như hổ báo, khí thế nuốt trôi trâu trời.
Làm trai chưa trả xong nợ công danh,
Thẹn khi nghe người đời kể chuyện Vũ Hầu.

---

3. Dịch thơ (bản dịch phổ biến)

Múa giáo non sông trải mấy thu,
Ba quân khí mạnh nuốt trôi trâu.
Công danh nam tử còn vương nợ,
Luống thẹn tai nghe chuyện Vũ hầu.

---

4. Tác giả – tác phẩm

a) Tác giả Phạm Ngũ Lão (1255–1320)

• Quê: làng Phù Ủng, huyện Đường Hào (nay thuộc Hưng Yên).

• Là danh tướng thời Trần, có nhiều công lớn trong kháng chiến chống Mông – Nguyên, giữ chức Điện súy, được phong Quan nội hầu.

• Con người văn võ song toàn, yêu thơ ca, giàu lý tưởng.

• Tác phẩm còn lại:

  • Tỏ lòng (Thuật hoài)

  • Viếng Thượng tướng quốc công Hưng Đạo Đại Vương

---

b) Tác phẩm Tỏ lòng (Thuật hoài)

• Hoàn cảnh sáng tác: Sau những chiến thắng oanh liệt chống quân Mông – Nguyên, trong bối cảnh hào khí Đông A rực rỡ.

• Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.

• Kiểu bài: “Thuật hoài” – nói chí, bày tỏ lòng mình.

---

5. Bố cục

• 2 câu đầu: Hình tượng con người và quân đội thời Trần

• 2 câu cuối: Nỗi lòng và lý tưởng sống của tác giả

---

6. Nội dung chính

• Khắc họa vẻ đẹp hào hùng của con người và quân đội nhà Trần:

  • Người tráng sĩ hiên ngang, tầm vóc sánh với non sông.

  • Quân đội mạnh mẽ, khí thế lấn át vũ trụ.

• Thể hiện lý tưởng sống cao đẹp của Phạm Ngũ Lão:

  • Khát vọng lập công danh, cống hiến trọn đời cho đất nước.

  • Nỗi “thẹn” trước Vũ Hầu thể hiện nhân cách lớn, chí lớn.

---

7. Giá trị nghệ thuật

• Ngôn ngữ hàm súc, cô đọng, giàu sức gợi.

• Hình ảnh so sánh – phóng đại mang tầm vóc vũ trụ.

• Giọng điệu:

  • Hai câu đầu: hào hùng, mạnh mẽ

  • Hai câu cuối: trầm lắng, suy tư

---

8. Giá trị tư tưởng – bài học

• Là tiếng nói tiêu biểu cho hào khí Đông A thời Trần.

• Gợi nhắc thế hệ hôm nay:

  • Sống có lý tưởng, trách nhiệm

  • Dám ước mơ lớn, cống hiến cho cộng đồng và đất nước

BÀI THƠ VIẾNG HƯNG ĐẠO ĐẠI VƯƠNG