CHỮ NỔI BRAILLE LÀ GÌ? Tại sao lại sử dụng chữ nổi?
CHỮ NỔI BRAILLE LÀ GÌ?
Chữ nổi Braille (hay “brai”) là hệ thống ký hiệu dành cho người khiếm thị, được đọc bằng ngón tay.
Nó được Louis Braille (Pháp) sáng tạo năm 1824.
Mỗi ký tự (chữ cái, số, dấu câu) được biểu diễn bằng ô 6 chấm nổi:
Mỗi vị trí có thể có hoặc không có chấm → tạo được 64 ký tự khác nhau.
CẤU TRÚC CHUNG CỦA CHỮ BRAILLE
Mỗi ký tự là sự kết hợp của các chấm đánh số từ 1–6:
-
Cột trái: chấm 1 – 2 – 3
-
Cột phải: chấm 4 – 5 – 6
Ví dụ:
-
Chữ A: chấm 1 → ⠁
-
Chữ B: chấm 1-2 → ⠃
-
Chữ C: chấm 1-4 → ⠉
-
Số 1: giống chữ a nhưng có thêm dấu số phía trước.
BẢNG CHỮ CÁI BRAILLE (Latin – Tiếng Việt)
Nhóm 1 – 10 chữ đầu (a → j)
Nhóm 2 – Thêm chấm 3 (k → t)
Nhóm 3 – Thêm chấm 6 (u → z, trừ w)
Chữ W (đặc biệt)
-
W được thêm sau nhờ tiếng Anh → ⠺
SỐ TRONG BRAILLE
-
Chữ số dùng chữ cái a–j nhưng phải có dấu số ở phía trước: ⠼
Ví dụ:
-
Số 1 = ⠼⠁
-
Số 2 = ⠼⠃
-
Số 7 = ⠼⠛
-
Số 0 = ⠼⠚
DẤU CÂU PHỔ BIẾN
| Dấu | Ký hiệu Braille |
|---|---|
| . | ⠲ |
| , | ⠂ |
| ? | ⠦ |
| ! | ⠖ |
| : | ⠒ |
| ; | ⠆ |
| “ ” | ⠦ … ⠴ |
| ( ) | ⠶ … ⠶ |
ỨNG DỤNG CỦA CHỮ NỔI BRAILLE
-
Sách giáo khoa – sách văn học dành cho học sinh khiếm thị
-
Nhãn trên thuốc, thang máy, ATM, cửa phòng, sản phẩm tiêu dùng
-
Màn hình Braille điện tử (Braille Display)
-
Máy in Braille để tạo sách và tài liệu
CÁCH ĐỌC CHỮ NỔI BRAILLE
-
Dùng 1–2 ngón tay, thường là ngón trỏ.
-
Di chuyển từ trái sang phải.
-
Tập cảm nhận độ cao – khoảng cách giữa các chấm.
-
Người mới học mất khoảng 2–4 tuần để đọc cơ bản.
Dưới đây là giải thích rõ – ngắn – đúng bản chất về lý do vì sao nhân loại dùng chữ nổi Braille cho người khiếm thị.
TẠI SAO LẠI DÙNG CHỮ NỔI BRAILLE?
1. Người khiếm thị không thể đọc chữ in thường
Chữ thông thường là ký hiệu nhìn bằng mắt.
Người mù không thấy được hình dạng chữ, nên phải thay thế bằng cảm giác tay.
→ Cần một hệ thống đơn giản – dễ chạm – dễ phân biệt bằng đầu ngón tay.
2. Đầu ngón tay không nhận biết được hình dạng chữ phức tạp
Nếu dùng chữ in nhưng làm nổi lên:
-
Quá nhiều nét,
-
Quá phức tạp,
-
Khoảng cách quá nhỏ.
Ngón tay không phân biệt được → đọc rất chậm, sai nhiều.
Louis Braille đã tìm ra quy luật cảm giác:
-
Ngón tay nhận biết tốt nhất tối đa 6 điểm trong một ô nhỏ.
-
Nhiều hơn 6 → khó phân biệt.
-
Ít hơn → không đủ ký tự để mã hóa.
→ Vì vậy ô 6 chấm là tối ưu nhất cho xúc giác.
3. Hệ thống Braille rất nhanh – rất hiệu quả
Nhờ 6 chấm → tạo được 64 ký hiệu: chữ, số, dấu câu.
Người mù có thể đọc 150–200 từ/phút, gần bằng người sáng mắt đọc sách.
Điều này không thể làm được nếu dùng chữ nổi theo dạng chữ in.
4. Mang lại “quyền được đọc – được học” cho người mù
Trước khi có Braille:
-
Người mù hầu như không học được chữ.
-
Không thể tiếp cận kiến thức, không thể học toán, khoa học, luật pháp.
Braille trở thành cây cầu giúp họ:
-
Học văn hóa
-
Học nghề
-
Tự đọc sách
-
Làm việc độc lập
-
Giao tiếp và viết lách
→ Trao cho họ quyền tự chủ.
5. Dễ in – dễ viết – rẻ – bền
-
Một tờ giấy thường hoặc nhựa cũng có thể tạo chấm nổi.
-
Dùng bảng ghim hoặc máy đánh chữ Braille rất đơn giản.
-
Máy in Braille cũng hoạt động như in văn bản.
→ Rẻ hơn nhiều so với các công nghệ âm thanh hay thiết bị điện tử.
6. Braille là “ngôn ngữ toàn cầu”
Hầu như quốc gia nào cũng dùng chung hệ thống 6 chấm.
Chỉ mã hóa khác nhau tùy tiếng (như tiếng Việt có thêm dấu).
Điều này giúp người mù:
-
Dễ học ngoại ngữ
-
Đọc tài liệu quốc tế
-
Di chuyển, giao tiếp toàn cầu
Tóm lại
Chữ nổi Braille được dùng vì:
-
Dành riêng cho khả năng cảm nhận của ngón tay
-
Đơn giản, khoa học, dễ đọc
-
Đọc rất nhanh và chính xác
-
Tạo cơ hội học tập và hòa nhập cho người khiếm thị
-
Chi phí thấp, dễ làm
-
Thống nhất toàn thế giới
Braille không chỉ là chữ viết, mà còn là một cuộc cách mạng nhân văn, mở cánh cửa tri thức cho hàng triệu người mù.
VIỆT NAM CÓ BAO NHIÊU NGƯỜI KHIẾM THỊ? TRÊN THẾ GIỚI CÓ BAO NHIÊU NGƯỜI KHIẾM THỊ? 5 NGUYÊN DO BỊ KHIẾM THỊ?
1. Số người khiếm thị ở Việt Nam
-
Theo Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Việt Nam có gần 2 triệu người khiếm thị, trong đó khoảng 600.000 người hoàn toàn mù.
-
Một nguồn khác (Vietnam.vn trích Central Eye Hospital) cũng nói khoảng 2 triệu người mù và thị lực kém
-
Theo điều tra quốc gia năm 2016, có hơn 933.000 người khiếm thị (theo Hệ thống Thống kê KH&CN)
→ Như vậy, con số “khiếm thị” (bao gồm mù và giảm thị lực) tại Việt Nam: khoảng ~1 – 2 triệu người, tùy nguồn.
2. Số người khiếm thị trên thế giới
-
Theo WHO, có khoảng 2,2 tỷ người trên toàn cầu bị suy giảm thị lực (nhìn gần hoặc xa).
-
Trong đó, nhiều trường hợp có thể phòng ngừa hoặc điều trị (ít nhất ~1 tỷ người).
3. 5 nguyên nhân chính gây khiếm thị
Dưới đây là 5 nguyên nhân phổ biến toàn cầu (theo WHO):
-
Tật khúc xạ chưa được điều chỉnh (refractive errors) — như cận, viễn, loạn thị → rất nhiều người khiếm thị do không đeo kính phù hợp.
-
Đục thủy tinh thể (cataract) — là nguyên nhân lớn gây mù, đặc biệt ở người cao tuổi.
-
Bệnh võng mạc do tiểu đường (diabetic retinopathy) — tiểu đường gây ảnh hưởng mạch máu võng mạc, dẫn tới mất thị lực.
-
Tăng nhãn áp (glaucoma) — bệnh mạn tính, tổn thương thần kinh thị giác, nếu không phát hiện sớm sẽ mù vĩnh viễn.
-
Thoái hóa võng mạc tuổi già (age-related macular degeneration, AMD) — ảnh hưởng nhiều đến vùng trung tâm của thị giác, đặc biệt ở người già
