Mỹ và Trung Quốc chia nhau ảnh hưởng các nước nào? khu vực nào trên thế giới?
Đây là câu hỏi rất hay, liên quan đến cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung hiện nay. Em chia theo khu vực địa chính trị lớn, kèm ví dụ cụ thể các nước chịu ảnh hưởng mạnh.
1. Châu Á – Thái Bình Dương (trọng tâm cạnh tranh)
-
Ảnh hưởng Mỹ:
-
Đồng minh hiệp ước: Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines, Thái Lan, Australia, New Zealand.
-
Đối tác chiến lược: Ấn Độ (trong Quad), Singapore, Việt Nam (tăng cường hợp tác quốc phòng, kinh tế).
-
Biển Đông: Mỹ duy trì hiện diện quân sự để bảo vệ tự do hàng hải.
-
-
Ảnh hưởng Trung Quốc:
-
Kinh tế: Lào, Campuchia, Myanmar phụ thuộc nhiều vào vốn vay, hạ tầng BRI (Vành đai – Con đường).
-
Thương mại – chuỗi cung ứng: ASEAN (đặc biệt Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Việt Nam) gắn chặt kinh tế với Trung Quốc.
-
Đài Loan – Hong Kong: là khu vực nhạy cảm, nơi Trung Quốc muốn thống nhất ảnh hưởng, Mỹ ủng hộ Đài Loan phòng thủ.
-
2. Châu Phi
-
Ảnh hưởng Trung Quốc:
-
Thông qua BRI, cho vay hạ tầng (đường sắt Kenya, cảng Gwadar ở Pakistan nối sang châu Phi).
-
Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của châu Phi.
-
Các nước chịu ảnh hưởng nhiều: Ethiopia, Kenya, Nigeria, Angola, Zambia.
-
-
Ảnh hưởng Mỹ:
-
Mỹ mạnh hơn về viện trợ nhân đạo, y tế (USAID, PEPFAR).
-
Ảnh hưởng chính trị – an ninh qua Liên Hợp Quốc và các chương trình chống khủng bố (Somalia, Sahel).
-
3. Châu Âu
-
Ảnh hưởng Mỹ:
-
Mỹ là trụ cột NATO, ảnh hưởng chính trị – quân sự với hầu hết Tây Âu (Anh, Đức, Pháp, Ba Lan, Baltic).
-
Cạnh tranh công nghệ: Mỹ dẫn đầu về AI, chip, quốc phòng (Lockheed Martin, Microsoft, Nvidia…).
-
-
Ảnh hưởng Trung Quốc:
-
Qua thương mại và đầu tư (Đức phụ thuộc thị trường Trung Quốc cho ngành ô tô; Italy từng tham gia BRI).
-
Đông Âu – Balkan: Hungary, Serbia hợp tác chặt với Trung Quốc.
-
EU đang cân bằng, giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng vào Trung Quốc sau COVID-19.
-
4. Trung Đông
-
Ảnh hưởng Mỹ:
-
Đồng minh truyền thống: Israel, Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait.
-
Hiện diện quân sự tại nhiều căn cứ.
-
-
Ảnh hưởng Trung Quốc:
-
Trở thành khách hàng dầu mỏ lớn nhất từ Saudi, Iran.
-
Vai trò trung gian (hòa giải Saudi – Iran năm 2023).
-
Đầu tư hạ tầng, viễn thông (Huawei, cảng biển).
-
5. Châu Mỹ Latin
-
Ảnh hưởng Mỹ:
-
Truyền thống “sân sau” qua Monroe Doctrine, kiểm soát kinh tế – an ninh nhiều thập kỷ.
-
Mexico, Colombia, Brazil (dưới một số chính quyền thân Mỹ).
-
-
Ảnh hưởng Trung Quốc:
-
Tăng mạnh nhờ BRI và thương mại (Brazil, Argentina, Chile xuất khẩu nông sản – khoáng sản cho Trung Quốc).
-
Đầu tư vào Venezuela, Ecuador, Bolivia (dầu, lithium).
-
Một số nước từng công nhận Đài Loan đã chuyển sang công nhận Trung Quốc (Panama, El Salvador, Nicaragua).
-
6. Trung Á & Nga
-
Ảnh hưởng Trung Quốc:
-
Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan gắn với Con đường Tơ lụa mới (BRI).
-
Trung Quốc dần thay thế Nga trong vai trò kinh tế tại khu vực.
-
-
Ảnh hưởng Mỹ:
-
Giảm sút mạnh sau khi rút khỏi Afghanistan (2021).
-
Vẫn duy trì một số ảnh hưởng thông qua hợp tác an ninh, nhưng không bằng Trung Quốc và Nga.
-
7. Tóm tắt so sánh ảnh hưởng Mỹ – Trung
| Khu vực | Mỹ chiếm ưu thế | Trung Quốc chiếm ưu thế | Cạnh tranh gay gắt |
|---|---|---|---|
| Châu Á – TBD | Nhật, Hàn, Úc, Philippines | Lào, Campuchia, Myanmar | Việt Nam, Indonesia, Malaysia, Ấn Độ |
| Châu Phi | An ninh, viện trợ | Thương mại, hạ tầng | Nigeria, Ethiopia |
| Châu Âu | NATO, Tây Âu | Đức (kinh tế), Hungary, Serbia | EU (cân bằng) |
| Trung Đông | Israel, Saudi (quân sự) | Saudi, Iran (năng lượng) | UAE, Qatar |
| Mỹ Latin | Mexico, Colombia | Brazil, Venezuela, Argentina | Chile, Peru |
| Trung Á | ít | mạnh (BRI) | Nga – Trung cùng ảnh hưởng |
👉 Có thể thấy:
-
Mỹ mạnh về quân sự, an ninh, công nghệ cao, liên minh chính trị.
-
Trung Quốc mạnh về kinh tế, hạ tầng, thương mại, năng lượng.
-
Các nước trung bình và đang phát triển thường “đu dây” giữa Mỹ – Trung để tận dụng lợi ích.
