Nền kinh tế Việt Nam -tăng trưởng dựa vào ngân hàng?

1. Vai trò của ngân hàng ở Việt Nam

Ngân hàng là kênh huy động vốn ngắn hạn chủ yếu:
- Người dân, doanh nghiệp chủ yếu gửi tiền gửi ngắn hạn (kỳ hạn dưới 12 tháng).
- Trong khi đó, khoảng 50–60% vốn tín dụng ngân hàng lại cho vay trung và dài hạn (bất động sản, sản xuất, hạ tầng…).
- Gây ra tình trạng “dùng vốn ngắn hạn cho vay dài hạn”, tạo áp lực rủi ro thanh khoản.
Ngân hàng đang chiếm tỷ trọng vốn cung ứng cực lớn trong nền kinh tế:
- Trên 60–65% tổng vốn tín dụng của nền kinh tế đến từ hệ thống ngân hàng.
- Thị trường chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp còn non trẻ, thiếu ổn định.
- Do đó, ngân hàng ở Việt Nam vừa là kênh huy động vốn, vừa là xương sống tài trợ cho tăng trưởng kinh tế.

Tiêu chí	Việt Nam	Mỹ / EU / Nhật / Hàn (các nền kinh tế phát triển)
Tỷ trọng vốn qua ngân hàng	~60–65% tổng vốn cho nền kinh tế đến từ ngân hàng	Chỉ ~20–30% vốn cho nền kinh tế đến từ ngân hàng
Thị trường vốn (chứng khoán, trái phiếu)	Còn nhỏ, thiếu minh bạch, thanh khoản thấp	Là kênh huy động vốn chủ đạo (doanh nghiệp phát hành cổ phiếu, trái phiếu để huy động vốn dài hạn)
Đặc điểm huy động vốn ngân hàng	Chủ yếu huy động ngắn hạn (dưới 12 tháng chiếm phần lớn)	Huy động vốn đa dạng, ngân hàng tập trung tín dụng ngắn hạn và dịch vụ tài chính khác
Vai trò ngân hàng	“Xương sống” của nền kinh tế, gánh cả vốn trung – dài hạn	Chủ yếu tài trợ vốn ngắn hạn, thanh toán, dịch vụ tài chính; trung – dài hạn do thị trường vốn đảm nhiệm
Rủi ro	Dễ xảy ra mất cân đối kỳ hạn (short-term funding → long-term lending)	Ít rủi ro mất cân đối kỳ hạn, vì có thị trường vốn bù đắp
Xu hướng	Đang chuyển dần sang phát triển thị trường vốn để giảm gánh nặng ngân hàng	Đã ổn định mô hình “ngân hàng cho vay ngắn hạn – thị trường vốn cho vay dài hạn”

Ở Việt Nam:
- Doanh nghiệp vừa và nhỏ khó tiếp cận vốn qua phát hành cổ phiếu/trái phiếu.
- Nhà đầu tư cá nhân chủ yếu gửi tiết kiệm → ngân hàng là nơi tập trung vốn.
- Niềm tin vào thị trường vốn còn yếu (nhất là sau các vụ trái phiếu doanh nghiệp 2022).
Ở các nước phát triển:
- Doanh nghiệp lớn huy động vốn qua thị trường vốn (IPO, phát hành trái phiếu).
- Ngân hàng tập trung vào dịch vụ tài chính, tín dụng ngắn hạn, quản lý tài sản, bảo lãnh phát hành.

Ngân hàng hiện đang gánh vai trò quá lớn trong nền kinh tế, vượt ra ngoài “chức năng ngắn hạn” truyền thống.
Để giảm rủi ro, Việt Nam cần phát triển thị trường vốn (chứng khoán – trái phiếu) để san sẻ vai trò huy động vốn dài hạn.
Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia nói rằng Việt Nam “là nền kinh tế dựa vào ngân hàng (bank-based economy)”, trong khi các nước phát triển đã chuyển sang “nền kinh tế dựa vào thị trường vốn (market-based economy)”.