Thuế TNCN từ tiền lương ở Việt Nam đang quá nặng so với mức sống và mặt bằng khu vực?

PHÂN TÍCH: Thuế TNCN từ tiền lương ở Việt Nam đang quá nặng so với mức sống và mặt bằng khu vực

1. Giảm trừ gia cảnh đã “đứt gãy” chức năng bảo vệ mức sống tối thiểu

Mục tiêu của giảm trừ gia cảnh luôn là:

Đảm bảo người lao động chỉ nộp thuế khi họ có thu nhập vượt mức cần thiết để duy trì mức sống cơ bản.

Nhưng hiện nay, hai khoản giảm trừ:

• 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân

• 6,2 triệu đồng/tháng cho người phụ thuộc

…đều lạc hậu nghiêm trọng so với chi phí sống thực tế sau 12 năm (tính từ sửa đổi 2012 → 2024–2025).

Mức sống tăng nhanh hơn CPI rất xa

Ngay cả CPI tháng 11 (chỉ +0,45%) cũng không phản ánh thực tế vì:

• CPI là trung bình rổ hàng hóa, nhưng hàng thiết yếu (ăn uống, nhà ở, y tế, giáo dục) tăng mạnh hơn rất nhiều.

• Chi phí sinh hoạt thực tăng 3–5 lần mức CPI công bố.

• Thu nhập danh nghĩa tăng chậm hơn chi phí sống.

→ Giảm trừ gia cảnh đang khiến người lao động nộp thuế từ mức thu nhập không đủ sống.
Đúng ra, đây là vùng miễn thuế, không phải vùng thu thuế.

---

2. Biểu thuế lũy tiến của Việt Nam bất hợp lý so với ASEAN

Dưới đây là phần diễn giải rõ ràng:

Ngưỡng chịu thuế suất 15%

→ Người Việt Nam bắt đầu chịu thuế 15% ở mức thu nhập thấp hơn 4–20 lần so với các nước ASEAN-5, ngoại trừ Philippines.

Ngưỡng chịu thuế suất cao nhất

→ Người Việt Nam phải chịu mức thuế 35% khi mới đạt 1,2 tỷ/năm, trong khi:

• Thái Lan cao hơn 3,4 lần

• Indonesia cao hơn 6,6 lần

• Philippines cao hơn 3 lần

• Malaysia cao hơn 10 lần

• Singapore cao hơn 17 lần và chỉ có thuế tối đa 24%

Điều này cho thấy Việt Nam đánh thuế quá sớm và quá nặng, trong khi thu nhập bình quân lại thấp nhất nhóm.

---

3. Ba lực siết bóp người lao động Việt Nam

✔ (1) Chi phí sinh hoạt thiết yếu tăng mạnh
Lương không theo kịp giá, nhất là giá nhà, y tế, giáo dục, thực phẩm.

✔ (2) Thuế TNCN cao và ngưỡng thu nhập đánh thuế thấp
Thu nhập ở mức cơ bản đã bị đưa vào bậc thuế suất 10–20%.

✔ (3) Nới tín dụng – mở rộng tiền tệ nhưng không đánh thuế tài sản
Dòng tiền chảy vào bất động sản tạo lạm phát tài sản → giá nhà tăng → chi phí sống phình ra, nhưng thuế TNCN vẫn đánh như cũ → người lao động bị kẹt từ hai phía.

---

4. Kiến nghị chính sách hợp lý

Dựa trên phân tích và so sánh ASEAN:

(A) Nâng giảm trừ gia cảnh:

• 25 triệu/tháng cho người nộp thuế

• 10 triệu/tháng cho mỗi người phụ thuộc

→ Phù hợp hơn với mặt bằng giá nhà – giá sinh hoạt đô thị hiện nay.

(B) Cải cách toàn bộ biểu thuế lũy tiến

Hai lựa chọn:

Phương án 1: Giữ thuế suất cao 30–35% nhưng nâng ngưỡng thu nhập như ASEAN

• Bậc 30%: ~5–7 tỷ/năm

• Bậc 35%: ~10 tỷ/năm

Phương án 2: Bỏ hẳn thuế suất 30% và 35%

• Giữ mức tối đa 20–25% (tương tự Singapore)

• Tạo thị trường lao động cạnh tranh hơn, thu hút nhân tài, giữ chân chất xám.

→ Phương án 2 phù hợp trong bối cảnh Việt Nam muốn thu hút FDI và tầng lớp chuyên gia.

---

5. Kết luận: Thuế TNCN hiện tại đang triệt tiêu động lực của người lao động

Luật thuế TNCN chỉ nên được Quốc hội thông qua nếu:

✔ Mức giảm trừ gia cảnh được nâng mạnh

✔ Biểu thuế lũy tiến được thiết kế lại cho phù hợp mặt bằng khu vực

✔ Ngưỡng thu nhập đánh các bậc thuế phải tăng gấp 3–10 lần hiện tại

Nếu không:

• Người lao động sẽ tiếp tục bị bào mòn thu nhập thực

• Tầng lớp trung lưu suy yếu

• Động lực làm thêm, nâng cao tay nghề giảm mạnh

• Việt Nam mất lợi thế cạnh tranh nhân lực so với Singapore, Malaysia, Thái Lan