Tác dụng và tác hại của Cortisol đối với cơ thể?
Cortisol là một hormone steroid do tuyến thượng thận tiết ra. Nó thường được gọi là “hormone căng thẳng”, nhưng thực ra cortisol rất cần thiết cho sự sống. Nếu không có cortisol, cơ thể khó duy trì năng lượng, huyết áp, miễn dịch và khả năng thích nghi với stress.
Cortisol có 5 tác dụng quan trọng nhất:
- Giúp cơ thể chống lại stress
Khi gặp nguy hiểm, áp lực, thức khuya, ốm đau hoặc vận động mạnh, cortisol tăng lên để:
- Tăng sự tỉnh táo
- Tăng năng lượng nhanh
- Giúp não phản ứng nhanh hơn
Ví dụ: khi phải dạy học, thi cử, đầu tư căng thẳng hoặc xử lý tình huống khẩn cấp, cortisol giúp cơ thể “vào chế độ chiến đấu”.
- Tăng đường huyết và tạo năng lượng
Cortisol làm gan giải phóng glucose vào máu để não và cơ có năng lượng hoạt động. Nó cũng giúp cơ thể sử dụng mỡ và protein khi cần. Vì vậy, sáng sớm cortisol thường cao hơn để giúp bạn tỉnh dậy và có sức bắt đầu ngày mới. - Chống viêm và điều hòa miễn dịch
Cortisol giúp giảm viêm. Đây là lý do các thuốc corticoid được dùng để chữa dị ứng, hen, viêm khớp, viêm da... vì chúng bắt chước tác dụng của cortisol. - Duy trì huyết áp và tim mạch
Cortisol giúp giữ huyết áp ổn định. Nếu cortisol quá thấp, người bệnh có thể bị tụt huyết áp, chóng mặt, mệt lả. - Điều hòa nhịp ngủ – thức
Cortisol tự nhiên cao nhất vào buổi sáng và thấp vào buổi tối. Nhờ vậy ta tỉnh vào ban ngày và buồn ngủ vào ban đêm.
Tại sao cơ thể vẫn cần cortisol dù nó có thể gây hại?
Vì cortisol giống như “bàn đạp ga” của cơ thể:
- Không có cortisol → cơ thể yếu, tụt huyết áp, thiếu năng lượng, khó sống sót khi bị stress hoặc bệnh.
- Có cortisol vừa đủ → cơ thể khỏe mạnh, tỉnh táo, hoạt động tốt.
- Quá nhiều cortisol kéo dài → cơ thể bị “quá tải”.
Cortisol chỉ thực sự có hại khi tăng quá lâu hoặc quá thấp.
Nếu cortisol cao kéo dài, có thể gây:
- Tăng mỡ bụng, tăng cân, mặt tròn
- Tăng đường huyết, tăng nguy cơ mắc Type 2 Diabetes
- Tăng huyết áp
- Mất ngủ, lo âu, dễ cáu gắt
- Giảm trí nhớ, khó tập trung
- Yếu cơ, loãng xương
- Suy giảm miễn dịch, dễ bệnh
- Giảm testosterone, giảm ham muốn ở nam giới
Tình trạng cortisol quá cao lâu ngày có thể dẫn tới Cushing syndrome.
Ngược lại, nếu cortisol quá thấp, người bệnh có thể:
- Mệt mỏi kéo dài
- Sụt cân, chán ăn
- Tụt huyết áp, chóng mặt
- Dễ ngất, kiệt sức
- Không chịu được stress hoặc bệnh nặng
Thiếu cortisol nặng thường gặp trong Addison's disease.
Điều quan trọng là cơ thể không cần “cortisol thấp”, mà cần cortisol đúng mức và đúng thời điểm:
- Cao vào buổi sáng
- Tăng ngắn hạn khi cần xử lý stress
- Giảm trở lại khi nghỉ ngơi
Ngủ đủ, tập thể dục vừa phải, thư giãn, thiền, tránh thức khuya và căng thẳng kéo dài sẽ giúp cortisol trở về mức khỏe mạnh.
