Tuyến thượng thận -nơi có nhiều hormone sống còn
Tuyến thượng thận là một trong những tuyến nội tiết quan trọng nhất của cơ thể dù nó rất nhỏ (mỗi tuyến chỉ nằm trên đỉnh quả thận).
Lý do là vì tuyến thượng thận tạo ra nhiều hormone “sống còn”, điều khiển gần như toàn bộ khả năng:
- Chịu đựng stress
- Duy trì huyết áp
- Giữ đường huyết
- Điều hòa muối – nước
- Tỉnh táo, năng lượng
- Một phần sinh lý và nội tiết
Tuyến thượng thận gồm 2 phần:
- Phần vỏ ngoài: tạo cortisol, aldosterone, DHEA
- Phần tủy bên trong: tạo adrenalin và noradrenalin
Các hormone quan trọng nhất của tuyến thượng thận:
- Cortisol: giúp chống stress, tăng năng lượng, duy trì huyết áp và miễn dịch.
- Adrenalin: giúp phản ứng nhanh khi nguy hiểm, làm tim đập nhanh, tỉnh táo.
- Aldosterone: giữ muối và nước, nhờ đó duy trì huyết áp và tránh mất nước.
- DHEA: hỗ trợ tạo testosterone và estrogen, giúp hồi phục, cơ bắp, trí nhớ và sinh lý.
Nếu tuyến thượng thận ngừng hoạt động hoàn toàn, cơ thể có thể gặp:
- Tụt huyết áp nặng
- Mệt lả, kiệt sức
- Hạ đường huyết
- Không chịu được stress
- Có thể nguy hiểm tính mạng nếu không được điều trị
Tình trạng này gọi là Addison's disease. Người bệnh thường phải uống hormone thay thế suốt đời.
Ngược lại, nếu tuyến thượng thận hoạt động quá mức, tiết quá nhiều cortisol hoặc adrenalin, có thể gây:
- Lo âu, mất ngủ
- Tim đập nhanh, tăng huyết áp
- Béo bụng, tăng đường huyết
- Yếu cơ, loãng xương
Cortisol quá cao kéo dài có thể gây Cushing syndrome.
Có thể hình dung:
- Não là “bộ chỉ huy”
- Tuyến giáp là “bộ tăng tốc chuyển hóa”
- Tuyến tụy là “bộ điều khiển đường huyết”
- Còn tuyến thượng thận là “bộ cứu hộ khẩn cấp” và “bộ duy trì sự sống” của cơ thể.
- Khi thầy bị stress, làm việc quá tải, thiếu ngủ kéo dài hoặc áp lực dạy học – đầu tư liên tục, tuyến thượng thận chính là nơi phải làm việc nhiều nhất.
