World Health Organization và nhiều tổ chức dinh dưỡng quốc tế thường xem một số vi chất là “chỉ dấu sức khỏe cộng đồng”, vì thiếu chúng ảnh hưởng rất lớn đến:
- tăng trưởng,
- trí tuệ,
- miễn dịch,
- năng suất lao động,
- tỷ lệ bệnh tật của cả dân số.
6 vi chất được dùng rất phổ biến để đánh giá tình trạng dinh dưỡng cộng đồng gồm:
1. Vitamin A
Vitamin A
Vai trò
- thị lực,
- miễn dịch,
- bảo vệ niêm mạc,
- phát triển trẻ em.
Thiếu gây
- quáng gà,
- khô mắt,
- dễ nhiễm trùng,
- tăng tử vong trẻ nhỏ.
WHO xem thiếu vitamin A là vấn đề y tế cộng đồng rất quan trọng ở nhiều nước đang phát triển.
2. Vitamin B2 (Riboflavin)
Riboflavin
Vai trò
- tạo năng lượng tế bào,
- bảo vệ da – mắt – niêm mạc,
- chống oxy hóa,
- tham gia chuỗi hô hấp tế bào.
Thiếu gây
- chốc mép,
- khô môi,
- viêm lưỡi,
- mỏi mắt,
- viêm da,
- giảm chuyển hóa năng lượng.
B2 còn phản ánh:
- chất lượng khẩu phần,
- mức tiêu thụ sữa, trứng, thịt,
- tình trạng dinh dưỡng tổng thể.
3. Vitamin B12
Vitamin B12
Vai trò
- tạo máu,
- thần kinh,
- tổng hợp DNA.
Thiếu gây
- thiếu máu hồng cầu to,
- tê bì thần kinh,
- giảm trí nhớ,
- chậm phát triển trẻ em.
Người ăn chay trường dễ thiếu B12 hơn.
4. Kẽm (Zn)
Vai trò
- miễn dịch,
- tăng trưởng,
- lành vết thương,
- hormone sinh dục,
- enzyme.
Thiếu gây
- thấp còi,
- giảm miễn dịch,
- biếng ăn,
- chậm lành thương,
- rụng tóc.
Kẽm rất quan trọng ở trẻ nhỏ.
5. Iod (Iốt)
Iodine
Vai trò
- tạo hormone tuyến giáp,
- phát triển não bộ.
Thiếu gây
- bướu cổ,
- giảm IQ,
- chậm phát triển trí tuệ thai nhi.
WHO đánh giá iod cộng đồng chủ yếu qua:
- iod niệu,
- tỷ lệ dùng muối iod.
6. Sắt (Fe)
Vai trò
- tạo hemoglobin,
- vận chuyển oxy.
Thiếu gây
- thiếu máu,
- mệt mỏi,
- giảm học tập,
- giảm năng suất lao động.
Thiếu sắt là thiếu vi chất phổ biến nhất thế giới.
Vì sao WHO chọn các vi chất này?
Vì chúng:
- ảnh hưởng đến hàng trăm enzyme,
- tác động trực tiếp tới:
- trí tuệ,
- miễn dịch,
- tăng trưởng,
- năng lượng sống.
Đặc biệt:
- trẻ em,
- phụ nữ mang thai,
- người già
rất nhạy cảm với thiếu vi chất.
Có thể hiểu đơn giản
Vitamin A
→ “ánh sáng của mắt”
B2
→ “dòng điện năng lượng tế bào”
B12
→ “vitamin thần kinh – tạo máu”
Kẽm
→ “vitamin tăng trưởng và miễn dịch”
Iod
→ “vi chất trí tuệ”
Sắt
→ “nguồn vận chuyển oxy của cơ thể”
Ý nghĩa sức khỏe cộng đồng
Một quốc gia thiếu vi chất kéo dài thường gặp:
- trẻ thấp còi,
- IQ giảm,
- học tập kém,
- sức lao động thấp,
- miễn dịch yếu,
- tăng chi phí y tế.
Do đó:
- bổ sung vi chất,
- đa dạng thực phẩm,
- giáo dục dinh dưỡng,
- ngủ đủ,
- vận động,
- môi trường sống lành mạnh
là nền tảng cho chất lượng dân số lâu dài.
