Tại sao nam giới lại dễ mắc bệnh tuyến tiền liệt?

Tại sao nam giới lại dễ mắc bệnh tuyến tiền liệt?

Câu hỏi này thực ra xuất phát từ một điểm quan trọng về giải phẫu: nam giới không phải dễ mắc bệnh tuyến tiền liệt hơn phụ nữ, mà là phụ nữ hầu như không có tuyến tiền liệt theo nghĩa thông thường.

Sự khác biệt về cấu tạo giải phẫu

Ở nam giới, tuyến tiền liệt là một cơ quan riêng biệt, có kích thước khoảng bằng quả óc chó, nằm ngay dưới bàng quang và bao quanh đoạn đầu của niệu đạo.

Ở nữ giới, không có tuyến tiền liệt phát triển đầy đủ như nam giới. Thay vào đó, phụ nữ có các tuyến cận niệu đạo (tuyến Skene) – cấu trúc tương đồng về mặt phôi thai với tuyến tiền liệt nam nhưng rất nhỏ và chức năng hạn chế hơn.

Vai trò của hormone nam

Tuyến tiền liệt phát triển và hoạt động dưới tác động của hormone sinh dục nam, đặc biệt là testosterone và dihydrotestosterone (DHT).

Khi nam giới lớn tuổi:

• Sự cân bằng hormone thay đổi.
• Tế bào tuyến tiền liệt tiếp tục chịu ảnh hưởng của DHT.
• Tuyến tiền liệt có xu hướng tăng kích thước theo thời gian.

Đây là lý do khiến nhiều nam giới lớn tuổi mắc:

• Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt
• Viêm tuyến tiền liệt
• Ung thư tuyến tiền liệt

Trong khi đó, phụ nữ có nồng độ testosterone và DHT thấp hơn rất nhiều nên gần như không gặp các bệnh lý tương tự.

Kích thước và chức năng khác nhau

Tuyến tiền liệt ở nam giới:

• Có kích thước lớn hơn hàng chục lần so với tuyến Skene ở nữ giới.
• Tham gia trực tiếp vào quá trình tạo tinh dịch và sinh sản.
• Bao quanh niệu đạo nên dễ gây rối loạn tiểu tiện khi bị viêm hoặc phì đại.

Ngược lại, tuyến Skene ở nữ giới rất nhỏ, không tăng kích thước đáng kể theo tuổi và ít bị tác động bởi hormone nam.

Tuổi thọ và quá trình lão hóa

Nguy cơ bệnh tuyến tiền liệt tăng rõ rệt theo tuổi:

• Khoảng một nửa nam giới trên 50 tuổi có dấu hiệu phì đại tuyến tiền liệt.
• Tỷ lệ này tăng lên khoảng 80–90% ở nam giới trên 80 tuổi.

Quá trình lão hóa kéo dài làm tăng tình trạng viêm mạn tính, biến đổi hormone và tích lũy tổn thương tế bào ở tuyến tiền liệt.

Yếu tố lối sống

Một số thói quen phổ biến ở nam giới cũng góp phần làm tăng nguy cơ bệnh tuyến tiền liệt:

• Hút thuốc lá.
• Uống nhiều rượu bia.
• Ít vận động, ngồi lâu.
• Thừa cân, béo phì.
• Chế độ ăn nhiều thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn.

Tóm lại, nam giới dễ mắc bệnh tuyến tiền liệt hơn vì họ có một tuyến tiền liệt phát triển đầy đủ, chịu ảnh hưởng mạnh của hormone nam và trải qua quá trình lão hóa kéo dài. Phụ nữ chỉ có tuyến Skene rất nhỏ nên các bệnh lý tương tự hiếm gặp hơn nhiều.'

Các bệnh tuyến tiền liệt khác phổ biến đến mức nào? bao nhiêu % đàn ông bị bệnh liên quan tuyến tiền liệt?

Con số thực tế là bao nhiêu?

Bệnh lý tuyến tiền liệt phổ biến nhất ở nam giới lớn tuổi là Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt.

Các nghiên cứu cho thấy:

• Khoảng 50% nam giới từ 51–60 tuổi có bằng chứng phì đại tuyến tiền liệt trên mô học hoặc hình ảnh học.
• Tỷ lệ này tăng lên khoảng 70% ở độ tuổi 60–69.
• Ở nam giới trên 80 tuổi, tỷ lệ có thay đổi phì đại tuyến tiền liệt có thể đạt 80–90%.

Tuy nhiên, không phải ai có tuyến tiền liệt phì đại cũng có triệu chứng hoặc cần điều trị. Chỉ khoảng 25–50% người có phì đại tuyến tiền liệt xuất hiện các triệu chứng đường tiết niệu dưới, như tiểu khó, tiểu đêm nhiều lần hoặc tia nước tiểu yếu.

Các bệnh tuyến tiền liệt khác phổ biến đến mức nào?

• Viêm tuyến tiền liệt: Ước tính khoảng 10–15% nam giới từng gặp các triệu chứng liên quan trong đời.
• Ung thư tuyến tiền liệt: Nguy cơ mắc trong suốt cuộc đời thay đổi theo quốc gia và chủng tộc; tỷ lệ cao hơn ở châu Âu và Bắc Mỹ, thấp hơn ở nhiều nước châu Á.

Vậy con số 90% đến từ đâu?

Con số này thường được diễn giải đúng hơn là:

“Khoảng 80–90% nam giới trên 80 tuổi có dấu hiệu phì đại tuyến tiền liệt khi thăm khám hoặc xét nghiệm.”

Điều đó không đồng nghĩa với việc 90% đàn ông ở mọi lứa tuổi đều bị bệnh tuyến tiền liệt.

Khi nào cần đi khám?

Nam giới nên khám chuyên khoa tiết niệu nếu có các dấu hiệu:

• Tiểu khó, tiểu yếu hoặc ngắt quãng.
• Tiểu đêm từ 2 lần trở lên.
• Tiểu gấp, tiểu nhiều lần.
• Tiểu buốt, tiểu ra máu.
• Đau vùng tầng sinh môn hoặc đau khi xuất tinh.

Nam giới từ 50 tuổi trở lên, hoặc từ 45 tuổi nếu có người thân mắc ung thư tuyến tiền liệt, nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra sức khỏe tuyến tiền liệt định kỳ.

CÁCH PHÒNG TRÁNH BỆNH TUYẾN TIỀN LIỆT