Điện não đồ (EEG - Electroencephalogram) là phương pháp ghi lại hoạt động điện của não bằng các điện cực đặt trên da đầu. Đây là xét nghiệm không xâm lấn, không gây đau và không sử dụng tia X hay bức xạ.

Não của bạn có khoảng 86 tỷ tế bào thần kinh. Khi các tế bào thần kinh truyền tín hiệu, chúng tạo ra các dòng điện rất nhỏ. EEG ghi lại tổng hợp các tín hiệu điện này dưới dạng các đường sóng.

---

Điện não đồ thể hiện điều gì?

EEG phản ánh chức năng hoạt động của não, chứ không cho thấy cấu trúc của não.

Ví dụ:

• MRI cho biết có khối u hay không.
• CT cho biết có xuất huyết hay không.
• EEG cho biết các tế bào thần kinh có hoạt động bình thường hay không.

Nó có thể đánh giá:

• Mức độ tỉnh táo
• Chu kỳ ngủ
• Các cơn co giật
• Sự bất thường của hoạt động điện não
• Mức độ tổn thương chức năng não

---

EEG ghi được những sóng gì?

Có 5 nhóm sóng chính.

Bạn từng nhắc đến các dải tần này trong cuộc trò chuyện trước, và đây chính là những dải sóng mà EEG có thể ghi nhận.

---

1. Sóng Delta

Xuất hiện nhiều khi:

• ngủ sâu
• trẻ sơ sinh

Nếu người tỉnh mà xuất hiện nhiều sóng Delta:

có thể gợi ý:

• tổn thương não
• phù não
• viêm não
• đột quỵ

---

2. Sóng Theta

Bình thường khi:

• buồn ngủ
• thiền sâu
• trẻ nhỏ

Nếu người lớn tỉnh táo mà có nhiều Theta:

có thể liên quan:

• rối loạn chức năng não
• thiếu ngủ
• tác dụng của thuốc an thần

---

3. Sóng Alpha

Là sóng được nghiên cứu nhiều.

Xuất hiện:

• nhắm mắt
• thư giãn
• không suy nghĩ căng thẳng

Khi mở mắt:

Alpha giảm.

Đây là phản ứng bình thường.

---

4. Sóng Beta

Xuất hiện khi:

• làm toán
• học bài
• làm việc
• căng thẳng nhẹ

Beta tăng khi:

• tập trung cao
• dùng caffeine
• lo âu

---

5. Sóng Gamma

Liên quan đến:

• trí nhớ
• học tập
• nhận thức
• chú ý

Gamma hiện được nghiên cứu nhiều nhưng khó đo chính xác bằng EEG thông thường vì biên độ nhỏ và dễ bị nhiễu.

---

Tại sao phải đo điện não đồ?

EEG được chỉ định khi bác sĩ muốn đánh giá hoạt động điện của não trong nhiều tình huống.

1. Chẩn đoán động kinh

Đây là ứng dụng quan trọng nhất.

EEG có thể phát hiện:

• sóng nhọn (spikes)
• sóng nhọn–chậm (spike-and-wave)
• các mẫu hoạt động điện gợi ý động kinh

Lưu ý: EEG bình thường không loại trừ hoàn toàn động kinh.

---

2. Đánh giá cơn co giật

Giúp phân biệt:

• động kinh
• ngất
• co giật do sốt
• co giật không do động kinh

---

3. Đánh giá hôn mê

EEG cho biết:

• não còn hoạt động hay không
• mức độ tổn thương
• tiên lượng phục hồi

---

4. Theo dõi gây mê

Trong một số ca phẫu thuật lớn, EEG hoặc các chỉ số dẫn xuất từ EEG giúp theo dõi độ sâu gây mê.

---

5. Đánh giá rối loạn giấc ngủ

Kết hợp với các cảm biến khác để xác định:

• các giai đoạn ngủ
• thời điểm REM
• ngủ sâu
• các rối loạn giấc ngủ

---

6. Một số bệnh lý não

EEG có thể hỗ trợ đánh giá trong:

• viêm não
• bệnh não do rối loạn chuyển hóa
• một số bệnh thoái hóa thần kinh

Tuy nhiên, đây thường chỉ là một phần của quá trình chẩn đoán.

---

EEG không làm được gì?

Nhiều người hiểu nhầm EEG.

EEG không thể:

• đo IQ
• đo "độ thông minh"
• đọc suy nghĩ
• biết bạn đang nghĩ gì
• chẩn đoán chính xác mọi bệnh tâm thần
• xác định chính xác vị trí tổn thương cấu trúc như MRI hoặc CT

---

Điện não đồ có nguy hiểm không?

Không.

Điện cực chỉ ghi nhận tín hiệu điện từ não, không phát điện vào não.

Xét nghiệm:

• không đau
• không gây ung thư
• không có tia X
• có thể thực hiện cho trẻ em và phụ nữ mang thai khi có chỉ định

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể yêu cầu tăng thông khí hoặc dùng đèn nháy để kích thích nhằm làm bộc lộ bất thường; các thủ thuật này nhìn chung an toàn nhưng có thể gây khởi phát cơn co giật ở người có nguy cơ, vì vậy luôn được thực hiện dưới sự giám sát y tế.

---

Có phải cứ sóng Alpha nhiều là tốt?

Không hẳn.

Điều quan trọng là mẫu sóng phù hợp với trạng thái của bạn:

• Khi thư giãn, nhắm mắt: Alpha nổi bật là bình thường.
• Khi tập trung học hoặc làm việc: Beta tăng là bình thường.
• Khi ngủ sâu: Delta chiếm ưu thế là bình thường.

Không có một loại sóng nào "tốt nhất"; não khỏe mạnh là não linh hoạt chuyển đổi giữa các dải sóng theo từng trạng thái.

Tóm tắt