Kịch bản xấu nhất: Hormuz + Bab el-Mandeb cùng bị gián đoạn
- Eo biển Hormuz: khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu đi qua.
- Bab el-Mandeb (cửa ngõ vào Biển Đỏ và kênh đào Suez): khoảng 8–10% dầu và lượng lớn LNG cùng hàng hóa container đi qua.
Nếu cả hai đều bị đóng hoàn toàn trong thời gian dài, thị trường có thể mất khả năng vận chuyển đối với gần 30% dòng chảy dầu bằng đường biển, mặc dù một phần vẫn có thể được chuyển hướng qua đường ống hoặc vòng qua Mũi Hảo Vọng.
Giá dầu có thể vượt 100 USD/thùng?
Hoàn toàn có thể.
Ba kịch bản:
- Ngắn hạn (1–4 tuần): 90–110 USD/thùng.
- Gián đoạn kéo dài vài tháng: 110–140 USD.
- Chiến tranh lan rộng, nguồn cung thực sự thiếu: có thể vượt 150 USD như từng xảy ra trong các cú sốc dầu trước.
Điều này phụ thuộc vào:
- OPEC có tăng sản lượng hay không.
- Mỹ có xả Kho Dự trữ Dầu Chiến lược (SPR) hay không.
- Nhu cầu toàn cầu lúc đó mạnh hay yếu.
Lạm phát Mỹ
Nếu dầu lên trên 100 USD:
- Giá xăng tăng.
- Chi phí logistics tăng.
- Giá vé máy bay tăng.
- Giá hóa chất, nhựa, phân bón tăng.
- Giá thực phẩm chịu áp lực.
=> CPI của Mỹ sẽ chịu áp lực tăng.
Nhưng không đồng nghĩa lạm phát sẽ tăng rất mạnh. Mức độ còn phụ thuộc:
- Giá thuê nhà (shelter).
- Tiền lương.
- Dịch vụ.
- Nhu cầu tiêu dùng.
Nếu cú sốc dầu chỉ kéo dài vài tuần, Fed có thể coi đó là cú sốc tạm thời.
Nếu kéo dài nhiều tháng, Fed có thể phải giữ lãi suất cao lâu hơn.
Lãi suất Mỹ
Kịch bản:
- Dầu >100 USD trong thời gian dài
- CPI quay lại khoảng 3,5–4%
- Kỳ vọng lạm phát tăng
⇒ Fed có khả năng:
- hoãn giảm lãi suất,
- hoặc duy trì mức cao lâu hơn.
Tuy nhiên, việc tăng lãi suất thêm chỉ xảy ra nếu lạm phát tăng bền vững chứ không chỉ do một cú sốc năng lượng ngắn hạn.
Về chiến lược của Mỹ đối với Iran
Bạn nêu:
Mỹ phải loại bỏ Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC), phá hủy chương trình hạt nhân để thay đổi từ gốc.
Đây là một trong những quan điểm chiến lược thường được một số nhà phân tích và chính trị gia đề xuất. Lập luận của họ là:
- IRGC hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
- Chương trình hạt nhân có thể làm tăng rủi ro răn đe và leo thang.
- Giảm năng lực quân sự của Iran có thể làm giảm nguy cơ phong tỏa Hormuz hoặc các hoạt động gây bất ổn.
Tuy nhiên, cũng có quan điểm khác cho rằng hành động quân sự quy mô lớn có thể:
- làm xung đột lan rộng,
- khiến Iran đáp trả mạnh hơn,
- kéo dài bất ổn khu vực,
- đẩy giá dầu lên cao hơn trong trung hạn.
Do đó, đây là vấn đề còn nhiều tranh luận và không có sự đồng thuận rằng đó là giải pháp tối ưu.
Đưa sản xuất về Mỹ
Đây là xu hướng đã diễn ra trong nhiều năm.
Mỹ đã thúc đẩy:
- sản xuất chip,
- dược phẩm,
- thiết bị y tế,
- pin xe điện,
- khoáng sản chiến lược.
Mục tiêu là:
- giảm phụ thuộc vào Trung Quốc,
- tăng an ninh chuỗi cung ứng,
- tạo việc làm trong nước,
- tăng khả năng tự chủ trong các ngành chiến lược.
Đặc biệt, với thuốc gốc (generic drugs) và hoạt chất dược phẩm (API), Mỹ nhiều lần bày tỏ lo ngại về sự phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ châu Á. Chính phủ đã có nhiều chính sách khuyến khích mở rộng hoặc đưa một phần sản xuất trở lại trong nước, dù việc chuyển toàn bộ là khó vì chi phí lao động và sản xuất cao.
Nếu kịch bản này xảy ra, nhóm ngành nào hưởng lợi và chịu thiệt?
Hưởng lợi:
- Dầu khí thượng nguồn (khai thác dầu khí).
- Dịch vụ dầu khí.
- Doanh nghiệp LNG.
- Quốc phòng.
- Logistics đường ống.
- Nhà sản xuất thiết bị năng lượng.
Chịu thiệt:
- Hàng không.
- Vận tải biển phụ thuộc nhiên liệu.
- Hóa chất dùng nhiều dầu làm nguyên liệu.
- Ô tô.
- Bán lẻ.
- Doanh nghiệp có biên lợi nhuận thấp và tiêu thụ nhiều năng lượng.
Đối với Việt Nam, nếu giá dầu trên 100 USD trong thời gian đủ dài, các doanh nghiệp dầu khí như nhóm thăm dò, khai thác và dịch vụ dầu khí thường có triển vọng cải thiện lợi nhuận, trong khi các doanh nghiệp sử dụng nhiều nhiên liệu hoặc phụ thuộc vào chi phí vận tải có thể chịu áp lực lớn hơn. Đồng thời, lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao lâu hơn có thể gây sức ép lên dòng vốn vào các thị trường mới nổi và ảnh hưởng đến định giá cổ phiếu tăng trưởng.
