Vitamin B1 (thiamin hay thiamine) ai phát hiện ra? Tác dụng thế nào đối với cơ thể?
Vitamin B1 (thiamin hay thiamine) là vitamin đầu tiên được phát hiện trong nhóm vitamin B.
Người đầu tiên tìm ra vitamin B1 là Umetaro Suzuki vào năm 1910 khi ông tách được chất này từ cám gạo và gọi là “aberic acid”. Sau đó, năm 1912, Casimir Funk tiếp tục nghiên cứu chất này và đặt ra thuật ngữ “vitamine”, từ đó xuất hiện tên gọi “vitamin”.
Công thức phân tử của vitamin B1 là:
- C₁₂H₁₇N₄OS⁺
- Khối lượng phân tử khoảng 265,35 g/mol
Tên hóa học đầy đủ là thiamine. Cấu trúc của nó gồm một vòng pyrimidine nối với một vòng thiazole chứa lưu huỳnh.
Vitamin B1 có vai trò rất quan trọng đối với cơ thể:
- Giúp chuyển hóa thức ăn thành năng lượng
Vitamin B1 tham gia vào quá trình biến carbohydrate (tinh bột, đường) thành năng lượng cho cơ thể và não hoạt động. Nếu thiếu B1, cơ thể dễ mệt mỏi, uể oải. - Hỗ trợ hoạt động của thần kinh
Vitamin B1 cần thiết cho việc dẫn truyền xung thần kinh, giúp trí nhớ, khả năng tập trung và phản xạ hoạt động bình thường. Thiếu B1 có thể gây tê bì chân tay, giảm trí nhớ, dễ cáu gắt. - Giúp tim hoạt động tốt
Tim sử dụng nhiều năng lượng nên rất cần vitamin B1. Thiếu B1 nặng có thể gây tim đập nhanh, phù, suy tim. - Hỗ trợ cơ bắp
Vitamin B1 giúp cơ co bóp và vận động hiệu quả. Người thiếu B1 thường yếu cơ, chuột rút hoặc mỏi cơ. - Bảo vệ não và hệ thần kinh
Vitamin B1 giúp các tế bào thần kinh tạo năng lượng và hạn chế tổn thương não. Thiếu kéo dài có thể gây bệnh não, lú lẫn, thậm chí mất trí nhớ nặng. - Ngăn ngừa bệnh beriberi
Thiếu vitamin B1 gây bệnh tê phù (beriberi), thường gặp ở người ăn quá nhiều gạo trắng, ít cám hoặc người nghiện rượu. Bệnh có thể gây:
- Tê bì, yếu liệt chân tay
- Phù, suy tim
- Rối loạn thần kinh, trí nhớ kém
Một số thực phẩm giàu vitamin B1:
- Thịt lợn
- Gan
- Đậu, đỗ
- Gạo lứt, cám gạo
- Ngũ cốc nguyên hạt
- Hạt hướng dương, mè
- Men bia
Gạo lứt và Thịt lợn là hai nguồn B1 rất tốt, phù hợp với định hướng dưỡng sinh và thực phẩm tự nhiên mà thầy đang quan tâm.
Con người hiện đại có dễ bị thiếu Vitamin B1 khônng?
Có, con người khá dễ bị thiếu vitamin B1 ở mức nhẹ nếu ăn uống không hợp lý, vì cơ thể dự trữ B1 rất ít, thường chỉ đủ trong khoảng 2–4 tuần. Nếu ăn thiếu hoặc hấp thu kém, lượng B1 có thể giảm khá nhanh.
Thiếu B1 nặng hiện nay không quá phổ biến ở người khỏe mạnh có chế độ ăn đa dạng, nhưng thiếu nhẹ hoặc “thiếu tiềm ẩn” lại khá thường gặp, đặc biệt ở những người:
- Ăn quá nhiều gạo trắng, mì, bánh ngọt, đồ tinh chế nhưng ít thịt, đậu, ngũ cốc nguyên hạt
- Uống nhiều rượu bia
- Uống nhiều trà, cà phê ngay sau bữa ăn
- Ăn kiêng kéo dài hoặc bỏ bữa
- Người lớn tuổi
- Người bị tiêu chảy, bệnh dạ dày – ruột, kém hấp thu
- Người dùng thuốc lợi tiểu lâu ngày
- Phụ nữ có thai, cho con bú hoặc người lao động trí óc – thể lực nhiều vì nhu cầu B1 tăng lên
Ở Việt Nam, do nhiều người vẫn ăn chủ yếu cơm trắng, bún, phở, bánh mì… nhưng ít ăn cám gạo, ngũ cốc nguyên hạt, thịt, đậu, nên thiếu B1 mức nhẹ có thể gặp khá nhiều. Điều này đặc biệt dễ xảy ra ở người làm việc trí óc căng thẳng, giáo viên, người đầu tư, thức khuya hoặc uống nhiều cà phê — những nhóm tiêu hao năng lượng thần kinh nhiều hơn.
Dấu hiệu sớm của thiếu B1 thường khá kín đáo:
- Hay mệt, uể oải
- Dễ cáu gắt, khó tập trung
- Nhớ kém
- Tê bì chân tay
- Tim đập nhanh
- Ăn kém, đầy bụng
Nếu kéo dài có thể gây bệnh tê phù (beriberi), suy tim hoặc rối loạn thần kinh nặng.
Để phòng thiếu B1, nên:
- Ăn thêm gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt
- Tăng thịt lợn, gan, đậu, lạc, vừng, hạt hướng dương
- Không vo gạo quá kỹ hoặc bỏ nước cơm
- Hạn chế quá nhiều rượu bia và cà phê
- Khi học tập, dạy học hoặc làm việc trí óc cường độ cao, nên chú ý bổ sung thực phẩm giàu B1 hơn bình thường.
