Dưới đây là 30 bài tập chương Ánh sáng – Vật lí 7 được phân theo 3 mức: Cơ bản → Trung bình → Nâng cao (rất phù hợp để luyện thi và dạy học):
🔹 PHẦN 1: CƠ BẢN (1 → 10)
Bài 1. Thế nào là nguồn sáng? Cho 3 ví dụ.
Bài 2. Vật sáng là gì? Phân biệt với nguồn sáng.
Bài 3. Khi nào mắt ta nhìn thấy một vật?
Bài 4. Ánh sáng truyền theo đường nào? Trong điều kiện nào?
Bài 5. Lấy 2 ví dụ chứng minh ánh sáng truyền thẳng.
Bài 6. Bóng tối là gì? Khi nào xuất hiện?
Bài 7. Bóng nửa tối là gì? Khi nào có?
Bài 8. Phát biểu định luật phản xạ ánh sáng.
Bài 9. Góc tới là gì? Góc phản xạ là gì?
Bài 10. Nêu tính chất ảnh của gương phẳng.
🔹 PHẦN 2: TRUNG BÌNH (11 → 20)
Bài 11. Một tia sáng tới gương phẳng với góc tới 30°. Tính góc phản xạ.
Bài 12. Vẽ tia phản xạ khi:
- Góc tới = 45°
- Góc tới = 0°
Bài 13. Một vật cách gương phẳng 10 cm.
→ Ảnh cách gương bao nhiêu cm?
Bài 14. Khoảng cách giữa vật và ảnh trong gương phẳng là 40 cm.
→ Tính khoảng cách từ vật đến gương.
Bài 15. Đặt một cây nến trước gương phẳng.
→ Ảnh cao bằng, lớn hơn hay nhỏ hơn vật? Giải thích.
Bài 16. Vì sao ta không hứng được ảnh của gương phẳng trên màn chắn?
Bài 17. Giải thích vì sao có hiện tượng nhật thực.
Bài 18. Giải thích vì sao có hiện tượng nguyệt thực.
Bài 19. So sánh gương cầu lõm và gương cầu lồi về:
- Cấu tạo
- Ảnh tạo thành
Bài 20. Tại sao gương chiếu hậu xe máy lại dùng gương cầu lồi?
🔹 PHẦN 3: NÂNG CAO (21 → 30)
Bài 21. Hai gương phẳng đặt vuông góc nhau.
→ Một điểm sáng đặt giữa tạo ra bao nhiêu ảnh?
Bài 22. Một tia sáng tới gương với góc tới 60°.
→ Tính góc hợp bởi tia tới và tia phản xạ.
Bài 23. Một người cao 1,6 m đứng trước gương phẳng.
→ Cần gương cao tối thiểu bao nhiêu để nhìn thấy toàn thân?
Bài 24. Một vật cao 2 cm đặt trước gương phẳng cách 5 cm.
→ Vẽ ảnh và xác định kích thước ảnh.
Bài 25. Một điểm sáng đặt trước gương cầu lõm:
- Khi nào cho ảnh thật?
- Khi nào cho ảnh ảo?
Bài 26. Giải thích tại sao đèn pin dùng gương cầu lõm.
Bài 27. Một nguồn sáng lớn chiếu vào vật cản → tạo bóng tối và nửa tối.
→ Nếu nguồn sáng càng lớn thì vùng nào tăng?
Bài 28. Một tia sáng chiếu vào gương và phản xạ lại đúng hướng cũ.
→ Góc tới bằng bao nhiêu?
Bài 29. Nếu thay gương phẳng bằng gương cầu lồi trong bài quan sát → ảnh thay đổi thế nào?
Bài 30. Thiết kế thí nghiệm chứng minh:
- Ánh sáng truyền thẳng
- Định luật phản xạ ánh sáng
Hướng dẫn giải
Dưới đây là lời giải chi tiết 30 bài – theo phong cách luyện thi (ngắn gọn, rõ bản chất, có mẹo nhanh):
🔹 PHẦN 1: CƠ BẢN (1 → 10)
Bài 1.
- Nguồn sáng: vật tự phát ra ánh sáng
- VD: Mặt Trời, bóng đèn, ngọn lửa
Bài 2.
- Vật sáng = nguồn sáng + vật phản xạ ánh sáng
- Khác: nguồn sáng tự phát sáng, vật sáng có thể không tự phát
Bài 3.
→ Nhìn thấy vật khi có ánh sáng từ vật truyền vào mắt
Bài 4.
→ Ánh sáng truyền theo đường thẳng (trong môi trường trong suốt, đồng tính)
Bài 5.
VD:
- Tia laser đi thẳng
- Bóng của vật dưới ánh nắng
Bài 6.
→ Bóng tối: vùng không nhận ánh sáng do bị chắn
Bài 7.
→ Bóng nửa tối: vùng nhận một phần ánh sáng
Bài 8.
- Tia tới, tia phản xạ, pháp tuyến cùng mặt phẳng
- Góc phản xạ = góc tới
Bài 9.
- Góc tới: giữa tia tới và pháp tuyến
- Góc phản xạ: giữa tia phản xạ và pháp tuyến
Bài 10.
Ảnh gương phẳng:
- Ảo
- Bằng vật
- Đối xứng
- Cách gương bằng vật
🔹 PHẦN 2: TRUNG BÌNH (11 → 20)
Bài 11.
i = 30° ⇒ r = 30°
👉 Mẹo: “tới bao nhiêu, bật lại bấy nhiêu”
Bài 12.
- i = 45° → r = 45°
- i = 0° → tia phản xạ trùng tia tới
Bài 13.
→ Ảnh cách gương = 10 cm
Bài 14.
Vật – ảnh = 40 cm ⇒ mỗi bên 20 cm
→ vật cách gương = 20 cm
Bài 15.
→ Ảnh bằng vật
👉 Gương phẳng không phóng đại
Bài 16.
→ Ảnh ảo ⇒ không có tia sáng hội tụ thật ⇒ không hứng được
Bài 17. (Nhật thực)
→ Mặt Trăng chắn ánh sáng Mặt Trời → tạo bóng trên Trái Đất
Bài 18. (Nguyệt thực)
→ Trái Đất chắn ánh sáng → Mặt Trăng vào bóng tối
Bài 19.
| Loại gương | Đặc điểm |
|---|---|
| Lõm | Hội tụ, có ảnh thật/ảo |
| Lồi | Phân kì, luôn ảnh ảo nhỏ |
Bài 20.
→ Gương lồi cho tầm nhìn rộng hơn → an toàn giao thông
🔹 PHẦN 3: NÂNG CAO (21 → 30)
Bài 21.
2 gương vuông góc → số ảnh = 3 ảnh
👉 Công thức nâng cao:
n = (360/α) - 1 → α = 90° ⇒ n = 3
Bài 22.
i = 60° ⇒ r = 60°
Góc giữa tia tới & phản xạ = 2i = 120°
Bài 23.
Chiều cao gương tối thiểu = 1/2 chiều cao người
→ 1,6 / 2 = 0,8 m
👉 Mẹo: Gương luôn cần bằng 1/2 người
Bài 24.
- Ảnh cao = 2 cm
- Ảnh cách gương = 5 cm phía sau
→ ảnh đối xứng
Bài 25.
Gương lõm:
- Xa → ảnh thật
- Gần → ảnh ảo
👉 Bản chất: hội tụ tia sáng
Bài 26.
→ Gương lõm tập trung ánh sáng → chiếu xa mạnh
Bài 27.
→ Nguồn sáng càng lớn:
- Bóng nửa tối tăng
- Bóng tối giảm
Bài 28.
→ Tia phản xạ trùng tia tới ⇒ i = 0°
Bài 29.
→ Gương lồi:
- Ảnh nhỏ hơn
- Xa hơn
- Nhìn rộng hơn
Bài 30.
Thí nghiệm 1: Truyền thẳng
- Dùng 3 tấm bìa đục lỗ thẳng hàng
→ nhìn thấy ánh sáng → chứng minh truyền thẳng
Thí nghiệm 2: Phản xạ
- Dùng gương + tia laser
→ đo góc tới = góc phản xạ
🔥 TỔNG KẾT “MẸO THI NHANH”
- Gương phẳng:
- Ảnh cách gương = vật
- Khoảng cách vật–ảnh = 2 lần
- Góc:
- r = i
- Góc lệch = 2i
- Gương cầu:
- Lồi: luôn nhỏ
- Lõm: có thể thật/ảo
- Bóng:
- Nguồn lớn → nhiều nửa tối
