VẤN ĐỀ CHẢY MÁU NGOẠI TỆ TRONG LUYỆN THI SAT, IELTS - KHI PHỤ HUYNH VÀ HỌC SINH PHẢI ĐẦU TƯ RẤT NHIỀU TIỀN ĐỂ ĐẠT CHỨNG CHỈ

VẤN ĐỀ CHẢY MÁU NGOẠI TỆ TRONG LUYỆN THI SAT, IELTS - KHI PHỤ HUYNH VÀ HỌC SINH PHẢI ĐẦU TƯ RẤT NHIỀU TIỀN ĐỂ ĐẠT CHỨNG CHỈ?

Đúng, đây là một khía cạnh kinh tế đáng bàn của câu chuyện, nhưng nên tách thành hai vấn đề: chi phí của gia đình và dòng tiền ra nước ngoài.

Nếu IELTS/SAT được dùng để cộng điểm tuyển sinh, gia đình có động lực đầu tư vào:

học trung tâm, học gia sư, luyện đề;
thi nhiều lần để nâng điểm;
mua tài liệu, khóa học và các dịch vụ hỗ trợ;
dành thời gian chuẩn bị chứng chỉ thay vì chỉ tập trung vào kỳ thi THPT.

Điều này có thể tạo ra một dạng “cuộc đua đầu tư”: khi chứng chỉ đem lại lợi thế tuyển sinh, khoản tiền bỏ ra để đạt chứng chỉ không chỉ là chi phí học tập mà còn trở thành một khoản đầu tư để cải thiện cơ hội vào đại học.

Còn “chảy máu ngoại tệ” thì sao?

Ở đây cần thận trọng. Không thể kết luận toàn bộ tiền luyện IELTS/SAT đều là chảy máu ngoại tệ. Nếu học tại trung tâm Việt Nam, phần lớn chi phí có thể vẫn nằm trong nền kinh tế trong nước.

Dòng tiền ra nước ngoài có thể xuất hiện ở những khoản như:

lệ phí thi trả cho tổ chức quốc tế;
một số tài liệu/dịch vụ giáo dục quốc tế;
các nền tảng hoặc khóa học cung cấp từ nước ngoài;
trường hợp học trực tiếp với tổ chức/giáo viên ở nước ngoài.

Vì vậy, nếu muốn lập luận chặt chẽ hơn, mình sẽ nói:

Việc biến IELTS/SAT thành lợi thế điểm số có thể tạo ra chi phí xã hội và áp lực tài chính cho các gia đình, đồng thời tạo nhu cầu chi trả cho một số dịch vụ giáo dục và kỳ thi quốc tế. Trong đó có một phần dòng tiền có thể chảy ra nước ngoài, nhưng không nên đồng nhất toàn bộ chi phí luyện thi với “chảy máu ngoại tệ”.

Điểm này cũng liên quan trực tiếp đến lập luận về công bằng tuyển sinh mà Bộ đưa ra: nếu một lợi thế tuyển sinh phụ thuộc đáng kể vào khả năng gia đình bỏ tiền cho luyện thi, thì thí sinh có điều kiện kinh tế khác nhau sẽ có khả năng tiếp cận lợi thế đó khác nhau.

Ngược lại, cũng phải thừa nhận rằng IELTS/SAT có giá trị độc lập về mặt năng lực và có thể hữu ích cho du học, học chương trình bằng tiếng Anh hoặc các mục đích khác. Vì thế, tranh luận hợp lý hơn không phải là “IELTS/SAT tốt hay xấu”, mà là có nên biến chứng chỉ đó thành điểm cộng trong cùng một cuộc cạnh tranh tuyển sinh hay không, và nếu sử dụng thì sử dụng thế nào để giảm lợi thế do khả năng chi trả tạo ra.

TẠI SAO VIỆT NAM KHÔNG TẠO RA 1 KÌ THI SAT, IELTS RIÊNG CỦA VIỆT NAM VÀ CÓ CÁC NHÀ KHOA HỌC QUỐC TẾ CÔNG NHẬN ĐỂ ĐẠT ĐƯỢC NHIỀU MỤC TIÊU

Ý tưởng này hoàn toàn có thể đặt ra, và nếu làm tốt thì một kỳ thi chuẩn hóa của Việt Nam có thể giải quyết đồng thời khá nhiều mục tiêu. Nhưng có một điểm quan trọng: không nhất thiết phải “tạo ra một SAT/IELTS của Việt Nam”, mà cần thiết kế một hệ thống đánh giá có độ tin cậy và khả năng được công nhận rộng rãi.

Có thể đạt nhiều mục tiêu cùng lúc

Một kỳ thi quốc gia được thiết kế tốt có thể:

Giảm phụ thuộc vào chứng chỉ nước ngoài trong tuyển sinh đại học.
Giảm chi phí cho học sinh nếu lệ phí và tài liệu được kiểm soát.
Giảm động lực phải thi IELTS/SAT nhiều lần chỉ để lấy điểm xét tuyển.
Tạo một thang điểm chung để các trường sử dụng.
Vẫn đánh giá được năng lực tiếng Anh, tư duy định lượng, đọc hiểu, giải quyết vấn đề...
Nếu đủ chất lượng, có thể sử dụng cho du học, trao đổi quốc tế hoặc các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh.
Về lâu dài, Việt Nam có thể xây dựng được một chuẩn đánh giá năng lực của riêng mình, thay vì phải phụ thuộc vào các bài thi do tổ chức nước ngoài phát triển.

Nhưng “được quốc tế công nhận” là phần khó nhất

Không thể đơn giản tuyên bố rằng một kỳ thi Việt Nam tương đương IELTS hoặc SAT rồi yêu cầu các trường nước ngoài chấp nhận.

Muốn được công nhận rộng rãi, kỳ thi phải chứng minh được rất nhiều thứ:

1. Chất lượng đo lường

Đề phải đo đúng năng lực cần đo, có độ tin cậy cao, kiểm soát được gian lận và có phương pháp chấm điểm khoa học.

2. Tính tương đương

Nếu muốn nói:

8.0 IELTS ≈ X điểm kỳ thi Việt Nam

thì phải có nghiên cứu thực nghiệm trên mẫu thí sinh đủ lớn để thiết lập quan hệ giữa hai thang điểm. chức phải có cơ chế kiểm định, ngân hàng câu hỏi, bảo mật đề thi, quy trình chấm và Không thể chỉ quy đổi theo cảm tính.

3. Độc lập và minh bạch

Đơn vị tổ chức phải có cơ chế kiểm định, ngân hàng câu hỏi, bảo mật đề thi, quy trình chấm và xử lý khiếu nại đủ mạnh để các trường đại học tin tưởng.

4. Có tổ chức quốc tế tham gia thẩm định

Việt Nam hoàn toàn có thể mời các chuyên gia quốc tế về psychometrics/educational assessment tham gia thiết kế và kiểm định. Nhưng “có nhà khoa học quốc tế tham gia” vẫn chưa đồng nghĩa với “mọi đại học nước ngoài công nhận”.

5. Phải có nhu cầu sử dụng thực tế

Một trường đại học ở Mỹ, Anh, Úc... chỉ có động lực chấp nhận một kỳ thi mới nếu họ thấy kết quả của kỳ thi đó có giá trị dự báo và có thể so sánh được với các chuẩn mà họ đang sử dụng.

Có lẽ mô hình hợp lý hơn là một “kỳ thi năng lực quốc gia”

Thay vì cố tạo một bản sao của IELTS + SAT, Việt Nam có thể thiết kế một hệ thống riêng, ví dụ:

VNAT – Vietnam National Academic & Language Assessment

Có thể gồm các thành phần độc lập:

Đọc hiểu tiếng Việt
Đọc hiểu tiếng Anh
Toán và tư duy định lượng
Logic/giải quyết vấn đề
Viết
Nghe/nói tiếng Anh nếu cần

Sau đó kết quả được chuẩn hóa thành các mức năng lực.

Ví dụ:

VNAT Quantitative: 780/800
VNAT English: Level C1
VNAT Reading: 760/800

Thí sinh có thể dùng một kết quả chuẩn hóa cho nhiều mục đích thay vì phải chạy qua rất nhiều kỳ thi khác nhau.

Điều thú vị là mô hình này còn có thể giải quyết đúng vấn đề bạn đang nói về tuyển sinh: thay vì “có IELTS = +1,5 điểm”, chứng chỉ trở thành một kết quả năng lực được đo trên một hệ thống chuẩn hóa.

Và có một lợi ích rất lớn

Nếu Nhà nước xây dựng được kỳ thi này với mức phí thấp, nhiều địa điểm thi, tài liệu luyện thi miễn phí và ngân hàng câu hỏi công khai, thì lợi thế về khả năng chi trả có thể giảm đáng kể.

Khi đó, thay vì:

gia đình có tiền → học IELTS/SAT → thi nhiều lần → lấy điểm cộng → lợi thế tuyển sinh

có thể chuyển thành:

mọi học sinh → tiếp cận cùng một kỳ thi chuẩn hóa → cùng một thang đo → trường đại học sử dụng kết quả theo quy tắc chung.

Đó mới là cách một kỳ thi quốc gia có thể đồng thời phục vụ công bằng tuyển sinh, giảm chi phí cho gia đình, chuẩn hóa đánh giá năng lực và giảm sự phụ thuộc vào các chứng chỉ quốc tế.

Nhưng để làm được phần cuối — được quốc tế công nhận — Việt Nam sẽ phải đầu tư rất nghiêm túc vào khoa học đo lường giáo dục và kiểm định độc lập, chứ không chỉ xây dựng một đề thi khó.