Căn bệnh Pellagra là gì? Viêm da- Tiêu chảy- Sa sút trí tuệ?
Pellagra là bệnh do thiếu nghiêm trọng vitamin B3 (niacin) hoặc thiếu amino acid tryptophan — chất cơ thể dùng để tổng hợp vitamin B3.
Bệnh này từng rất phổ biến ở những nơi ăn uống nghèo dinh dưỡng, đặc biệt khẩu phần quá phụ thuộc vào ngô nhưng thiếu đạm động vật.
1. Vì sao thiếu vitamin B3 lại gây bệnh nặng?
Vitamin B3 tham gia tạo các coenzyme:
- NAD⁺
- NADP⁺
Đây là “pin năng lượng” cho tế bào.
Khi thiếu B3:
- tế bào da hoạt động kém
- niêm mạc ruột bị tổn thương
- tế bào thần kinh suy giảm chức năng.
Do đó xuất hiện bộ ba triệu chứng kinh điển gọi là “3D”:
2. Dermatitis — Viêm da
Biểu hiện
- Da đỏ rát như cháy nắng
- Sạm đen
- Bong vảy
- Dày da
- Nứt nẻ.
Đặc biệt xảy ra ở vùng tiếp xúc ánh nắng:
- cổ
- mặt
- tay
- cẳng chân.
Một dấu hiệu nổi tiếng:
“Vòng cổ Casal”
- Da quanh cổ thâm đen và viêm như đeo vòng cổ.
Vì sao bị viêm da?
Da là mô tái tạo rất nhanh → cần nhiều năng lượng.
Thiếu B3 làm:
- giảm sửa chữa DNA
- giảm chuyển hóa tế bào da
- tăng tổn thương bởi tia UV.
3. Diarrhea — Tiêu chảy
Biểu hiện
- Tiêu chảy kéo dài
- Đau bụng
- Buồn nôn
- Viêm lưỡi
- Viêm miệng
- Chán ăn.
Cơ chế
Niêm mạc ruột đổi mới liên tục.
Thiếu B3 khiến:
- tế bào ruột chết nhanh
- hấp thu kém
- viêm niêm mạc tiêu hóa.
Kết quả:
- tiêu chảy
- suy dinh dưỡng nặng hơn
→ càng thiếu vitamin hơn.
4. Dementia — Sa sút trí tuệ
Biểu hiện thần kinh
- Mất ngủ
- Cáu gắt
- Lo âu
- Trầm cảm
- Giảm trí nhớ
- Lú lẫn
- Ảo giác.
Nặng hơn:
- sa sút trí tuệ
- rối loạn hành vi
- mê sảng.
Vì sao não bị ảnh hưởng?
Não tiêu thụ năng lượng cực lớn.
Thiếu vitamin B3 làm:
- giảm sản xuất ATP
- rối loạn chất dẫn truyền thần kinh
- tổn thương tế bào thần kinh.
5. “4D” của Pellagra
Ngoài 3D cổ điển, y học còn thêm:
Death — Tử vong
nếu không điều trị lâu dài.
6. Ai dễ bị Pellagra?
- Suy dinh dưỡng
- Nghiện rượu
- Ăn quá thiếu đạm
- Bệnh kém hấp thu ruột
- Người nghèo dinh dưỡng kéo dài.
Một số bệnh cũng gây thiếu B3:
- xơ gan
- tiêu chảy mạn
- hội chứng carcinoid.
7. Điều trị
Bổ sung vitamin B3
Thường dùng:
- nicotinamide
hoặc - niacin.
Đồng thời:
- tăng protein
- bổ sung vitamin nhóm B khác
- điều trị suy dinh dưỡng.
Nếu điều trị sớm:
- tiêu hóa cải thiện nhanh vài ngày
- da hồi phục vài tuần
- thần kinh hồi phục chậm hơn.
8. Thực phẩm giúp phòng thiếu vitamin B3
Giàu B3
- gan
- cá
- thịt gà
- bò
- trứng
- lạc
- nấm.
Giàu tryptophan
- sữa
- trứng
- cá
- đậu nành.
