Tuyến tiền liệt là gì?
Tuyến tiền liệt là một tuyến nhỏ thuộc hệ sinh sản nam giới, có kích thước và hình dạng tương tự quả óc chó. Tuyến này nằm ngay dưới bàng quang và bao quanh đoạn đầu của niệu đạo.
Tên gọi "tiền liệt" có nghĩa là "nằm ở phía trước", ám chỉ vị trí của tuyến này trong vùng chậu.
Tại sao tuyến tiền liệt lại quan trọng?
Tuyến tiền liệt có nhiều vai trò quan trọng đối với sức khỏe sinh sản nam giới:
- Sản xuất dịch tuyến tiền liệt: Dịch này chiếm khoảng 20–30% thể tích tinh dịch, chứa các enzyme, khoáng chất và protein giúp nuôi dưỡng, bảo vệ và tăng khả năng di chuyển của tinh trùng.
- Hỗ trợ quá trình xuất tinh: Các cơ trong tuyến tiền liệt co bóp để đẩy tinh dịch vào niệu đạo khi xuất tinh.
- Bảo vệ đường tiết niệu: Tuyến tiền liệt tiết ra một số chất có tác dụng kháng khuẩn, giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng.
- Kiểm soát dòng nước tiểu: Do bao quanh niệu đạo, tuyến tiền liệt ảnh hưởng trực tiếp đến việc đi tiểu.
Chính vì nằm bao quanh niệu đạo nên khi tuyến tiền liệt phì đại hoặc viêm, nam giới thường gặp các triệu chứng như tiểu khó, tiểu nhiều lần, tiểu đêm hoặc dòng tiểu yếu.
Phụ nữ có tuyến tiền liệt không?
Theo giải phẫu học truyền thống, phụ nữ không có tuyến tiền liệt giống nam giới.
Tuy nhiên, phụ nữ có một nhóm tuyến nhỏ gọi là tuyến cận niệu đạo hay tuyến Skene, được xem là cấu trúc tương đồng với tuyến tiền liệt ở nam giới.
Alexander Skene là người đầu tiên mô tả chi tiết các tuyến này.
Một số nghiên cứu cho thấy tuyến Skene có khả năng tiết ra các chất tương tự như dịch của tuyến tiền liệt nam, bao gồm kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA).
Vị trí tuyến tiền liệt ở nam và nữ
Ở nam giới
- Nằm ngay dưới bàng quang.
- Bao quanh đoạn đầu của niệu đạo.
- Ở phía trước trực tràng.
Vì nằm sát trực tràng nên bác sĩ có thể thăm khám tuyến tiền liệt bằng cách khám trực tràng bằng ngón tay.
Ở nữ giới (tuyến Skene)
- Nằm ở thành trước âm đạo.
- Bao quanh phần cuối của niệu đạo.
- Các ống tuyến mở ra gần lỗ niệu đạo.
Tuyến này rất nhỏ nên thường không thể sờ thấy khi khám thông thường.
Những bệnh lý thường gặp
Ở nam giới
- Viêm tuyến tiền liệt
- Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt
- Ung thư tuyến tiền liệt
Nguy cơ mắc các bệnh này tăng theo tuổi, đặc biệt sau 50 tuổi.
Ở nữ giới
Các bệnh lý liên quan đến tuyến Skene ít gặp hơn, bao gồm:
- Viêm tuyến Skene
- Nang tuyến Skene
- Áp xe tuyến Skene
Khi nào nên đi khám?
Nam giới nên đi khám chuyên khoa tiết niệu nếu có các dấu hiệu:
- Tiểu khó, tiểu yếu
- Tiểu nhiều lần, đặc biệt vào ban đêm
- Tiểu buốt hoặc tiểu ra máu
- Đau vùng tầng sinh môn, vùng chậu
- Rối loạn xuất tinh hoặc đau khi xuất tinh
Việc khám định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề về tuyến tiền liệt, nhất là ở nam giới trên 50 tuổi hoặc có tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến tiền liệt.
Những thói quen gây hại cho tuyến tiền liệt ở nam giới
Tuyến tiền liệt chịu ảnh hưởng lớn bởi tuổi tác, nội tiết tố và lối sống. Một số thói quen có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như Viêm tuyến tiền liệt, Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt và Ung thư tuyến tiền liệt.
1. Ngồi quá lâu
Ngồi liên tục nhiều giờ, đặc biệt khi lái xe đường dài hoặc làm việc văn phòng, làm tăng áp lực lên vùng đáy chậu, gây ứ trệ tuần hoàn quanh tuyến tiền liệt.
Khuyến nghị: Đứng dậy vận động 3–5 phút sau mỗi 45–60 phút ngồi.
2. Ít vận động, thừa cân
Thừa cân, đặc biệt là béo bụng, làm tăng tình trạng viêm mạn tính và rối loạn nội tiết, từ đó ảnh hưởng đến sức khỏe tuyến tiền liệt.
3. Nhịn tiểu thường xuyên
Nhịn tiểu kéo dài làm tăng nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu và gây áp lực lên bàng quang, tuyến tiền liệt.
4. Uống ít nước hoặc uống quá nhiều vào buổi tối
- Uống quá ít nước làm nước tiểu cô đặc, dễ kích thích đường tiết niệu.
- Uống quá nhiều nước trước khi ngủ làm tăng tiểu đêm.
5. Lạm dụng rượu bia, thuốc lá
- Rượu bia gây kích thích bàng quang và niệu đạo.
- Hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư tuyến tiền liệt tiến triển.
6. Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn
Chế độ ăn giàu thịt đỏ, thực phẩm chiên rán, đồ ăn nhanh và nước ngọt có đường có thể làm tăng phản ứng viêm trong cơ thể.
7. Quan hệ tình dục không an toàn
Quan hệ không an toàn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, dẫn đến viêm nhiễm đường tiết niệu và viêm tuyến tiền liệt.
8. Thức khuya và căng thẳng kéo dài
Mất ngủ và stress mạn tính có thể làm rối loạn nội tiết và tăng tình trạng viêm toàn thân.
Chế độ ăn uống giúp bảo vệ tuyến tiền liệt
Nên tăng cường
- Cà chua chín: Giàu lycopene, đặc biệt khi nấu chín cùng dầu ô liu.
- Cá béo: Cá hồi, cá thu, cá mòi giàu omega-3.
- Rau họ cải: Súp lơ xanh, cải bắp, cải xoăn.
- Các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.
- Trái cây giàu chất chống oxy hóa: Lựu, việt quất, dâu tây.
- Các loại hạt: Hạt bí ngô, óc chó, hạnh nhân.
- Trà xanh: Uống vừa phải, tránh quá muộn vào buổi tối.
Nên hạn chế
- Thịt đỏ và thịt chế biến sẵn.
- Đồ ăn nhiều muối và đường.
- Đồ chiên rán, thức ăn nhanh.
- Rượu bia và nước ngọt có gas.
- Thực phẩm quá cay nếu bạn có triệu chứng tiểu buốt, tiểu nhiều.
Tập luyện và dưỡng sinh cho tuyến tiền liệt
Các môn nên duy trì
- Đi bộ nhanh: 30–45 phút/ngày.
- Bơi lội.
- Đạp xe với yên xe phù hợp và thời gian vừa phải.
- Yoga.
- Thái cực quyền.
Bài tập sàn chậu (Kegel)
Bài tập Kegel giúp tăng cường nhóm cơ vùng đáy chậu, hỗ trợ kiểm soát tiểu tiện.
Cách tập:
- Xác định nhóm cơ dùng để ngừng dòng tiểu.
- Siết cơ trong 3–5 giây.
- Thả lỏng 3–5 giây.
- Thực hiện 10–15 lần mỗi hiệp, 2–3 hiệp mỗi ngày.
Lưu ý: Không nên tập bằng cách ngắt dòng tiểu thường xuyên vì có thể làm tăng nguy cơ rối loạn tiểu tiện.
Một số thói quen dưỡng sinh đơn giản
- Ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm.
- Giữ ấm vùng bụng dưới và thắt lưng khi trời lạnh.
- Duy trì cân nặng hợp lý.
- Đi tiểu ngay khi có nhu cầu.
- Tránh táo bón kéo dài.
- Hít thở sâu, thiền hoặc thư giãn 10–15 phút mỗi ngày.
Khi nào cần đi khám?
Nam giới nên khám chuyên khoa tiết niệu nếu có các dấu hiệu:
- Tiểu khó, tia nước tiểu yếu.
- Tiểu đêm nhiều hơn 2 lần mỗi đêm.
- Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc tiểu ra máu.
- Đau vùng bụng dưới, tầng sinh môn hoặc khi xuất tinh.
- Có cảm giác tiểu không hết.
Nam giới từ 50 tuổi trở lên hoặc từ 45 tuổi nếu có người thân mắc ung thư tuyến tiền liệt nên trao đổi với bác sĩ về việc tầm soát định kỳ.
