Vì sao béo phì tăng rất nhanh ở Việt Nam? 20 triệu người béo phì
Đây là một xu hướng rất đáng lo vì Việt Nam đang chuyển rất nhanh từ mô hình:
- “thiếu ăn → suy dinh dưỡng”
sang - “thừa năng lượng → béo phì và bệnh chuyển hóa”.
Điều đặc biệt nguy hiểm là:
nhiều người Việt “béo nhưng thiếu chất”.
Vì sao béo phì tăng rất nhanh ở Việt Nam?
1. Môi trường sống hiện đại làm con người tiêu hao ít năng lượng hơn
Ngày trước:
- đi bộ nhiều,
- lao động tay chân,
- vận động tự nhiên.
Hiện nay:
- ngồi máy tính,
- dùng điện thoại,
- đi xe máy/ô tô,
- làm việc văn phòng,
- trẻ em học thêm liên tục.
Nhiều người:
- ngồi > 8–10 giờ/ngày.
Cơ thể tiêu hao rất ít năng lượng.
2. Đồ ăn hiện đại quá nhiều calorie
Đặc biệt:
- trà sữa,
- nước ngọt,
- thức ăn nhanh,
- đồ chiên,
- snack,
- bánh ngọt,
- đồ siêu chế biến.
Các thực phẩm này:
- nhiều đường,
- nhiều dầu,
- kích thích dopamine mạnh,
- khiến ăn vượt nhu cầu thật.
3. Người Việt hiện nay thiếu ngủ nghiêm trọng
Ngủ muộn làm:
- tăng cortisol,
- tăng ghrelin (hormone đói),
- giảm leptin (hormone no).
Kết quả:
- dễ thèm ăn,
- ăn đêm,
- tích mỡ nội tạng.
4. Stress và áp lực xã hội
Stress kéo dài:
- tăng cortisol,
- tăng insulin,
- tăng tích mỡ bụng.
Nhiều người:
- stress → ăn ngọt → dễ nghiện đồ ăn.
Điều nguy hiểm nhất: mỡ nội tạng
Không phải chỉ “mập bên ngoài”.
Mỡ nội tạng cực nguy hiểm
Nó bao quanh:
- gan,
- tim,
- tụy,
- ruột.
Mỡ nội tạng hoạt động như:
một “nhà máy viêm”.
Nó tiết:
- cytokine viêm,
- chất gây đề kháng insulin,
- hormone bất thường.
Vì sao béo phì dẫn tới nhiều bệnh?
1. Đái tháo đường type 2
Do:
- đề kháng insulin.
2. Gan nhiễm mỡ
Hiện rất phổ biến ở người trẻ Việt Nam.
3. Tim mạch
- tăng huyết áp,
- xơ vữa,
- nhồi máu cơ tim,
- đột quỵ.
4. Ngưng thở khi ngủ
Đây là biến chứng rất nguy hiểm.
Người béo:
- mỡ vùng cổ nhiều,
- đường thở hẹp.
Khi ngủ:
- dễ ngưng thở từng đoạn,
- thiếu oxy,
- tăng nguy cơ:
- đột tử,
- tăng huyết áp,
- tai biến.
Điều đáng chú ý ở trẻ em Việt Nam
Bài báo nêu:
- TP.HCM: >50% thanh thiếu niên thừa cân/béo phì,
- Hà Nội: >41%.
Đây là con số rất cao.
Nếu xu hướng này kéo dài:
- đái tháo đường type 2 ở tuổi 20–30 sẽ tăng mạnh,
- bệnh tim mạch trẻ hóa,
- vô sinh,
- gan nhiễm mỡ,
- dậy thì sớm,
- chiều cao cuối cùng giảm.
Một nghịch lý hiện đại
“Ăn nhiều nhưng cơ thể vẫn suy dinh dưỡng”
Ví dụ:
Một trẻ có thể:
- dư calories,
- nhưng thiếu:
- protein tốt,
- omega-3,
- kẽm,
- vitamin D,
- magie,
- chất xơ.
Nên:
- mỡ tăng,
- nhưng xương và cơ yếu.
Người Việt dễ béo bụng hơn người châu Âu?
Có xu hướng như vậy.
Người châu Á:
- dễ tích mỡ nội tạng hơn,
- nguy cơ tiểu đường cao hơn ở cùng BMI.
Nên chuẩn BMI cho người châu Á thường thấp hơn phương Tây.
Ví dụ:
- BMI 23 ở người châu Á đã bắt đầu tăng nguy cơ bệnh chuyển hóa.
Giảm cân đúng không phải “nhịn ăn cực đoan”
Nhiều người:
- ép cân quá nhanh,
- detox,
- nhịn ăn cực đoan,
- dùng thuốc linh tinh.
Kết quả:
- mất cơ,
- rối loạn hormone,
- giảm chuyển hóa nền,
- tăng cân lại nhanh hơn.
Muốn giảm mỡ bền vững cần làm gì?
1. Tăng cơ
Cơ là “nhà máy đốt calorie”.
Tập:
- squat,
- chống đẩy,
- gym,
- đi bộ nhanh,
- chạy,
- bơi.
2. Ăn đủ protein
Protein:
- giúp no lâu,
- giữ cơ,
- giảm mất cơ khi giảm cân.
3. Giảm đồ uống có đường
Đây là một trong những thay đổi hiệu quả nhất.
4. Ngủ đủ
Ngủ tốt giúp:
- giảm cortisol,
- giảm thèm ăn.
5. Đi bộ nhiều hơn
Một thói quen cực hiệu quả nhưng thường bị đánh giá thấp.
Mục tiêu giảm cân thực tế nhất
Bài báo nói rất đúng:
chỉ cần giảm 5–10% cân nặng
đã cải thiện rõ:
- huyết áp,
- đường huyết,
- mỡ máu,
- gan nhiễm mỡ,
- ngưng thở khi ngủ.
Ví dụ:
- từ 80 kg xuống 72–76 kg
đã có lợi lớn cho sức khỏe.
Về lâu dài, Việt Nam có thể đối mặt “đại dịch kép”
Vừa:
- già hóa dân số,
vừa:
- béo phì,
- tiểu đường,
- tim mạch,
- ung thư chuyển hóa.
Điều này sẽ ảnh hưởng:
- năng suất lao động,
- chi phí y tế,
- tuổi thọ khỏe mạnh,
- chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Vì vậy:
